Op. Dr. Halil İbrahim Tekin, Kıbrıs Ortadoğu ve Balkanlar Tüp Bebek Merkezi Tıbbi Direktörü... On yıldır Kıbrıs'ta yumurta ve sperm nakli yapıyor. '60 yaşında annelik olur mu,' tartışmaları onun yaptırdığı doğumlardan sonra alevlendi. O, kadının her yaşta annelik hakkı olduğunu savunuyor. Bu konuyla ilgili sorularımızı şöyle yanıtladı:
Kıbrıs'ta yumurta nakli ile en yaşlı kaç yaşında bir kadının anne olmasını sağladınız?
- En yaşlı 64 yaşında bir kadın anne oldu. Altmış yaşında bir kadının ikizleri oldu, Antalya'da 58 yaşında bir hanım hastam doğum yaptı. Ellinin üzerinde doğum yapan 400-500'e yakın hastam oldu. Ama artık Kıbrıs'ta ileri yaş anneliği yasaklandı. Son iki üç yıldır 45 yaş üzerinde kadınlara yumurta ve sperm nakli yapılmasına izin verilmiyor.
Kıbrıs'ta elli yaş anneliği neden yasaklandı?
- Burada bakanlık konuyu pek bilmeyen kişilere danışıp, bir gecede tüzükte değişiklik yapıp, yasak koydu. Bence doğru değil. Kadın ve anne sağlığını tehlikeye attığını savundular ama benim doğum yaptırdığım kadınlardan bir tanesine bir şey olmadı. Zaten bir şey olsaydı çok tepki görürdüm. İleri yaşta doğum yaptırdığım kadınların hepsi sağlıklı. Yaş konusunda sınır koymak ayrımcılığa giriyor. Dünyanın hiçbir yerinde böyle bir yasak yok. Yasaların kadınlar yerine karar vermesi yanlış.
45 yaşın üzerinde bir kadın size geldiğinde geri mi çeviriyorsunuz?
- Kadınlar anne olmak isteyince hiçbir şey onları engelleyemiyor. Bakın Türikye'de yasak Kıbrıs'a geliyorlar. Kıbrıs'ta yaşları nedeniyle engelle karşılaşınca ya yaşlarını küçültüp geliyorlar ya da Bakü'ye gidiyorlar.
Sizce yumurta nakli ile bir kadın kaç yaşına kadar anne olabilir?
- Bunun limiti yoktur. İnsan vücudunda en son yaşlanan organ kadının rahmidir. Kadının yumurtası yaşlanır, menopoza girince yumurtası biter ama rahmi aynı şekilde yaşlanmaz. Yumurta nakli ile menopozdan sonra da anne olunabiliyor.
Geç yaşta annelik annenin ve çocuğun sağlığını olumsuz etkiler mi?
- Bununla ilgili hiçbir literatür çalışması yok. Yaş ilerledikçe kısmen bir risk artışı olur ama iyi kontrol ederseniz çok iyi hamilelik geçiriyorlar.
Sperm naklinde yaş önemli mi?
- Sperm naklinde de spermi veren kişinin yaşı önemlidir. Kadında olduğu kadar olmasa da yaşlı erkeklerin spermleri doğumda anomaliyi artırır. Ama bunlar gebelik esnasında kontrol edilebilir bir risktir.
Bankadan gelen spermler içinde hangi yaşları öneriyorsunuz?
- Biz dünyanın en büyük sperm bankalarından biri Danimarka'nın Cyros adlı bankası ile çalışıyoruz. Dondurulmuş spermlerimiz ve onların sertifikaları var. Sertifikalarda yaşlar da yazılı. 45- 50 yaşına kadar olan spermler kabul ediliyor, daha ileri yaşlar banka tarafından kullanılmıyor.
Taşıyıcı annelik Kıbrıs'ta yasak mı, bunun için başvuran ailelere neler öneriyorsunuz? -
Kıbrıs'ta tüzükte taşıyıcı anneliğin yasak olduğuna dair ibare var. Ama yumurta naklinin serbest olduğu bir yerde taşıyıcı anneliğe yasak koymak garip. Biz yumurta nakli yapıyoruz daha sonra o bayanın doğacak çocuğu kime vereceğini takip edemeyiz.
Ayrıca, Maria Kasparyan da Kıbrıs'ta yumurta nakli ile anne olan kadınlardan biri. O da tüm umutları tükendikten sonra Türkiye'deki doktorunun yönlendirmesi sonucu Kıbrıs'a gitmeye karar vermiş. Eşiyle on yıl çocuk hasreti çekmişler. Maria Kasparyan menopoza girdikten beş yıl sonra hamile kaldı. 52 yaşında ikiz bebek bekleyen bu kadın yaşadıklarını anlattı. Sabah gazetesinde fotoğrafları yayımlandı. İkizlerini kucağına aldığı ilk an yine yanındaydım. Çok kolay bir hamilelik geçirdiğini bebeklerinin ona enerji verdiğini loğusa yatağında bile yatmadığını söyledi. Bu fotoğraf ise çocukları iki yaşına bastığında çekildi. Maria onların peşinde dolaşıyordu. 54 yaşındaydı ama gençleşmişti. Şimdi Maria 56 çocukları 4 yaşında. "Benim çocuklarıma vereceğim koca bir hayat tecrübem var" diyor. Ancak Maria Kasparyan Kıbrıs'ta ellili yaşlarda anne olan son isim. Ondan sonra Kıbrıs'ta yumurta nakli ile annelik için 50 yaş sınırı getirildi. Kıbrıs'ta tedavi görüp Kasparyan ile aynı yaşta hamile kalmak yasaklandı.
Cinsiyet seçimi için gelen çiftler Kıbrıs'ta çocuklarının kız mı, erkek mi olacağına karar verebiliyorlar mı?
- Kıbrıs'ta aileler anne karnına girmeden önce çocuklarının cinsiyetini seçebilirler. Bununla ilgili yasal bir kısıtlama yok ama ben kişisel olarak hiç çocuğu olmayan ailelere cinsiyet seçimi yapmıyorum. Beş tane kızı olmuş erkek çocuk için çabalayan ailelere cinsiyet seçimi yapıyoruz. Erkekler, erkek çocuk için birkaç evlilik yapabiliyor, o durumda gelen çok hastamız oldu. Onlara da bunu açıklıyorum; cinsiyet seçiminde kadının hiçbir rolü yoktur, cinsiyet tamamen erkeğin genlerine bağlıdır.
Sperm Üretildi, Kısırlar da Baba Olacak
İngiltere'de bilim adamları, embriyodan alınan erkek kök hücreden insan spermi üretmeyi başardı. İnsani, duygusal, fizyolojik, sosyal ve etik tartışmalar başlatan çalışma, kısırlara umut oldu. Newcastle Üniversitesi ile İngiltere Kök Hücre Enstitüsü araştırmacılarından oluşan ekibin yıllardır üzerinde çalıştığı embriyodan insan spermi üretme çalışması tamamlandı. Bilim adamları, geliştirilen yeni bir teknikle laboratuvar ortamında erkek XY kromozomu taşıyan embriyodan alınan kök hücreden insan spermi üretti. Ancak, bilim kurgu dünyasında olabilecek bu sıradışı gelişme, kısır erkeklerin kendi biyolojik çocuklarının olabileceği umudunu da doğurdu. Bilim adamlarının 5 günlük bir embriyodan aldığı kök hücrelerden ürettiği yapay sperm, erkek yumurtalıkları yerine bir laboratuvar kabında olgun ve işlevsel hale getirildi.
"Tartışılsın ve Yasallaşsın"
Eğer bu buluş yasal olarak da onaylanırsa, teorik olarak bir erkekten alınarak oluşturulan kök hücre soyu, saklanabildiği sürece sınırsız sayıda sperm kaynağı olabilecek. Böylece erkeğin üretken rolü ortadan kalkacak. "Kök Hücreleri ve Gelişimi" isimli tıp gazetesinde yayımlanan araştırmayı gerçekleştiren bilim adamları, yasaların üretilen bu spermin kadın yumurtasının döllenmesinde kullanılmasına izin vermediğini hatırlatarak, "Bu yöntem kesinlikle tartışılıp yasalaşmalı" dedi. Araştırma ekibini yöneten Prof. Dr. Kerim Nayernia ise tek bir erkek embriyodan benzer soylar üreyeceğini belirterek, "Teorik olarak bunun erkeksiz bir yöntem olduğunu söylemek mümkün. Bunu düşünenler, herkesin aynı ölçüde ve aynı görüntüde olduğu bir toplum da düşünmeli. Kişisel olarak insan üremesini sadece bir biyolojik süreç olarak görmüyorum. Konunun insani, duygusal, fizyolojik, sosyal ve etik yönleri de var. Biz bu araştırmayı üreme sürecinin yerini alması için yapmıyoruz. Amacımız kısır erkeklere yardım etmek. 'Neden bazı insanlar kısırdır ve nedenleri nelerdir?' bunu araştırıyoruz" diye konuştu. Dr. Nayernia, ekibinin geliştirdiği tekniğin 10 yıl içinde kemoterapi yüzüden kısır kalan çocuklara uygulanabileceğini de söyledi.
Kadın Spermi Başarısız
Öteyandan kadın kök hücresinden sperm üretme çalışması başarısızlıkla sonuçlandı. Dr. Nayernia daha önce "kadın spermi"nin üretilmesine çalıştıklarını açıklamış, kendi biyolojik çocukları olmasını isteyen lezbiyen çiftler için umut doğmuştu. Ancak yapılan çalışmalar, spermin olgunlaşması için "Y kromozonu'nun gerekliliğini ortaya koydu.
