ENVANTER: Saymak,ölçmek,tartmak,değerlemek suretiyle bilanço gününde tüm mevcutları, alacakları ve borçları kesin bir şekilde tesbit etme işlemine envanter denir. Envanter türleri şunlardır:
Kuruluş envanteri :İşletmeler kurulduklarında ilk yapacağı kuruluş envanteridir. Dönemsonu envanteri : 31.12.- itibariyle çıkarılması zorunlu olan envanterdir. Devir envanteri: İşletmeler devredildiklerinde devir envanteri çıkartmak zorundadır. Tasfiye envanteri : İşletmeler tasfiye edildiğinde tasfiye envanteri çıkartacaklardır.
Envanter 2’ye ayrılır :1- Muhasebe dışı envanter 2- Muhasebe içi envanter
Muhasebe dışı envanter : Muhasebe kayıtları dikkate alınmadan çıkarılan envantere muhasebe dışı envanter denir.Envanterin tanımını içerir. T.T.K.’ca düzenlenmiştir.Yılda en az 1 kez yapılmalıdır.Bilanço muhasebe dışı envantere göre düzenlenir.
Değerleme : Bir işletmenin varlıklarının ve borçlarının bilanço günündeki gerçek değerlerinin tesbit ve takdiri işlemine değerleme denir.
T.T.K.’ya göre değerleme : Maliyet bedelini esas almıştır.
V.U.K.’a göre değerleme : 7 gruba ayrılır: Maliyet bedeli : Bir iktisadi varlığın elde edilmesi veya değerinin arttırılması için yapılan giderlerin toplamına maliyet denir. Maliyet bedeli şu varlıklara uygulanır: - Maddi duran varlığa - Maddi olmayan duran varlığa - Ticari mallara - Üretilen mamüllere - Üretilen tarımsal ürünlere
Borsa rayici : Borsaya kayıtlı iktisadi varlıkların bilanço günündeki borsa değerini ifade eder. Yabancı paralara uygulanır. Tasarruf değeri ( peşin değer): Bir iktisadi varlığın değerleme gününde sahibi için arzettiği değerdir.Senetli alacaklara ve senetli borçlara uygulanır.
Mukayyet değer( kayıtlı değer) : Bir iktisadi varlığın muhasebe kayıtlarında görünen değeridir.Senetsiz alacak ve senetsiz borçlara uygulanır.
İtibari değer (nominal-üzerinde yazılı): Her türlü senet hisse senedi ve tahvillerin üzerinde yazılı olan değerdir.Para ve çıkarılmış tahvillere uygulanır.
Rayiç bedel : Bir iktisadi varlığın piyasadaki alım-satım değerini ifade eder. Sadece gayrimenkullere uygulanmaz. Emsal bedel: Gerçek bedeli bilinmeyen veya tam tesbit edilemeyen iktisadi varlıkların benzerlerine nazaran sahip olduğu değerdir.Değeri düşen mallara uygulanır.
Emsal bedelde şu sıralama izlenir: 1-Ortalama fiyat 2- Maliyet bedeli 3- Takdir esası Muhasebe ilkelerine göre değerleme: Ya maliyet yada maliyet bedeli ile piyasa fiyatından hangisi düşük ise onunla değerleme yapılır.
NOT: Tüm kanun ve ilkeler açısından ortak değerleme yöntemi maliyet bedelidir. Muhasebe içi envanter : Muhasebe dışı envanterin kayıtlara geçmiş halidir. Sırasıyla şu aşamalardan oluşur:-Genel geçici mizan - Envanter ve kayıtları - Kesin mizan - Mali tablolar ( bilanço ve gelir tablosu) - Hesapların kapatılması
2)Hasılat yöntemi ile karın tesbiti : Gelir ve giderler tahakkuk etmiş olsa bile alınmış yada ödenmiş kabul edilir. GELİRLER – GİDERLER = KAR/ZARAR GELİRLER > GİDERLER = KAR GİDERLER > GELİRLER = ZARAR NOT: Envanter işlemleri esnasında en önemli kalem Ticari Mal ‘dır. TTK’ ya göre bulunan kar Ticari kar VUK’ a göre bulunan kar Mali kar/ Vergi kar’ıdır.
ÜNİTE 2 – HAZIR DEĞERLER VE MENKUL KIYMETLER
KASA HSB: Aktif karakterli bir bilanço hesabıdır.Kasaya giriş oldığunda kasa hesabının borcuna, kasadan çıkış olduğunda hesabın alacağına kayıt yapılır. KASA HSB
GİRİŞ ÇIKIŞ
Kasa hesabıyla ilgili dönem sonunda 3 işlem ile karşılaşılabilir: 1-) Kasa denkliği : Hesabın borç kalanı ile gerçekte kasanın mevcutu birbirinin aynıysa kasa denk demektir.Bu durumda bir düzeltme kaydı yapılmaz.
Örnek : Kasanın denk olması için sayım sonucu mevcut kaç olmalıdır? B KASA HSB A
3.500.000 2.000.000
2-) Kasa noksanı : Kasa mevcutu Kasa hesabının borç kalanından eksik ise kasa noksandır.Sebeb ;- fazla bir ödeme yapılmış olabilir - eksik tahsilat yapılmıştır - bir ödemenin kaydı unutulmuştur - kişi zimmetine para geçirmiş olabilir. Eksikliğin nedeni hiçbir şekilde bulunamıyorsa eksiklik Olağandışı gider ve zarar hsb.’nın borcuna devredilir.
Örnek : Sayım sonucu 1.100.000.TL.’dır, noksanlığın sebebinin bankadan yapılan eksik tahsilat olduğu anlaşılmıştır.Düzeltme kaydını yapınız. B KASA HSB A ------------------------------------------------
2.000.000. 800.000. Sayım ve Tesellüm Nok Hsb. 100.000 Kasa Hsb. 100.000 ------------------------------------------------- Bankalar Hsb. 100.000 Sayım ve Tesellüm Nok.Hsb. 100.000 --------------------------------------------------
Örnek : Sayım sonucu 1.500.000.TL.fakat noksanlığın sebebi bulunamamıştır.Düzeltme kaydını yapınız. B KASA HSB A ------------------------------------------------
5.000.000 3.000.000 Sayım ve Tesellüm Nok Hsb. 500.000 Kasa Hsb. 500.000 ------------------------------------------------- Olağandışı Gid.ve Zarar Hsb. 500.000 Sayım ve Tesellüm Nok.Hsb. 500.000 ------------------------------------------------ 3-) Kasa fazlası : Kasa mevcutu kasa hesabının borç kalanından fazla ise kasa fazladır.Şu sebeblerden fazla çıkabilir: - Bir tahsilat kaydı yapılmamıştır yada eksik tahsilat kaydı yapılmıştır.
- Eksik bir ödeme yapılmış olabilir. - Fazla bir tahsilat yapılmış olabilir. - Bir ödeme fazla kaydedilmiş olabilir. Fazlalık nedeni bulunamıyorsa Olağandışı Gelir ve karlar hsb.na alacak kaydı yapılır. Örnek : Sayım sonucu mevcut 2.500.000.TL. dir.Fazlalığın nedeni müşteriye yapılan eksik ödemedir.Düzeltme kaydını yapınız. B KASA HSB A ------------------------------------------------
5.000.000. 3.000.000. Kasa Hsb. 500.000 Sayım ve Tesellüm Faz.Hsb. 500.000 ------------------------------------------------- Sayım ve Tesellüm Nok.Hsb. 500.000 Alıcılar 500.000 ------------------------------------------------ Örnek : Sayım sonucu mevcut 4.000.000.TL. dir.Fazlalığın nedeni ise bulunamamış.Düzeltme kaydını yapınız. B KASA HSB A -------------------------------------------------- 7.000.000. 4.000.000. Kasa Hsb. 1.000.000 Sayım ve Tesellüm Faz.Hsb. 1.000.000 ------------------------------------------------- Sayım ve Tesellüm Faz..Hsb. 1.000.000 Diğer Ol.dş.Gel.Kar.Hsb. 1.000.000 -------------------------------------------------- YABANCI PARALAR : Yabancı paralar kasa hsb.nın altında izlenir.Tek düzende yabancı paralar için bir hesab yoktur.Yabancı paralar dönem sonunda Maliye Bkl.ğının açıkladığı kur üzerinden değerlendirilir.Değerlemede kasa hesabında işlem yapılır.
Örnek : İşletme yaptığı bir satış karşılığında müşteriden 2000 $ almıştır.O tarihte 1 $ = 100.000.TL. YKY. ----------------------------------------------- KASA 200.000.000 Y.İÇİ SATIŞLAR 200.000.000 ------------------------------------------------ 2000$ * 100.000 TL. = 200.000.000.TL. Örnek : İşletme 1000 $ ‘ı 1$ = 200.000.TL.den bozmuştur. ------------------------------------------------ KASA 200.000.000 KASA 100.000.000 KAMBİYO KARI 100.000.000 ------------------------------------------------
Örnek : İşletme kasasında 1000 $ vardır.Kasa hsb.borç kalanı 100.000.000.TL.dir.Dönem sonunda Maliye Bakanlığı kuru 1 $ = 150.000.TL.açıklamıştır.YKY. ------------------------------------------------ KASA 50.000.000 KAMBİYO KARI 50.000.000 ------------------------------------------------ Örnek :Yıl sonu işletme kasasında 3.000.$ vardır.Mal.Bkl.kuru ise 1 $ = 60.000.TL Aynı tarihte kasanın ve dövizin durumu nedir? KASA HSB A ------------------------------------------------ 15.000.000 KASA HSB 3.000.000 3.000.000 KAMBİYO KARI 3.000.000
18.000.000 -------------------------------------------------- 3.000 $ * 60.000 = 18.000.000 3.000.000 artış var Örnek :Yıl sonu işletme kasasında 2.000.$ vardır.Mal.Bkl.kur ise 1$ = 100.000.TL Aynı tarihte kasanın ve dövizin durumu nedir? KASA HSB A ------------------------------------------------
200.000.000 -------------------------------------------------- 2000 $* 100.000 TL. = 200.000.000 BANKALAR HSB : Dönem sonunda bankaların ana hesapları ile yardımcı hesapları karşılaştırılır.Gerekli düzeltme kayıtları yapılır.Tahakkuk eden faizler kayda alınır.
Bankalar hesabına AC/HSB da denir.Alacaklı c/hsb’ a tahakkuk eden brüt faizden %10 Gelir Vergisi bundanda %10 fon payı kesilir.Kalan kısım net faizdir. BANKALAR BANKALAR BANKA KRD. ACH BCH (Faiz geliri) (Finansman gideri) Örnek : Bankadaki paraya 90.000.000 faiz geliri tahakkuk ettirilmiştir.Net faizi bulunuz.YKY. 90.000.000*%10 = 9.000.000. GV 9.000.000.GV * %10 = 900.000.FON PAYI 9.000.000.+ 900.000. = 9.900.000 Toplam kesinti 90.000.000. – 9.900.000 = 80.100.000 ----------------------------------------------- PEŞ.ÖD.VER.VE FON. 9.900.000 BANKALAR 80.100.000 FAİZ GELİRİ 90.000.000 ------------------------------------------------ Örnek : Yıl içinde Akbank ach’na yatırılan 50.000.000.TL yanlışlıkla garanti ach’na Yatırılmış gibi kaydedilmiştir.Düzeltme kaydını yapınız. --------------------------------------- ------------------------------------------ BANKALAR (garanti) 50.000. BANKALAR(Akbank) 50.000. KASA 50.000 BANKALAR(garanti) 50.000 ----------------------------------------- ------------------------------------------ Hatalı kayıt Düzeltme kaydı
Örnek:Yıl içinde iş bankası ach’dan çekilen 10.000.000.TL yanlışlıkla ziraat bankasından çekilmiş gibi kaydedilmiştir.Düzeltme kaydını yapınız. ------------------------------------------- -------------------------------------------- KASA 10.000.000 BANKALAR(ziraat) 10.000.000 BANKALAR (ziraat) 10.000.000 BANKALAR(işbankası) 10.000.000 -------------------------------------------- --------------------------------------------- Hatalı kayıt Düzeltme kaydı Örnek : Yıl içinde müşteri B’nin Akbanka yatırdığı 40.000.000.TL ‘nin kayıtlara Geçmediği anlaşılmıştır.Düzeltme kaydını yapınız. ----------------------------------------------- BANKALAR(Akbank) 40.000.000 ALICILAR(b) 40.000.000 ----------------------------------------------- Örnek : Yıl içinde A bankasından satıcı Mehmet beye yapılan 20.000.000.TL Ödeme kayıtlara geçmemiştir.Düzeltme kaydını yapınız. ---------------------------------------------- SATICILAR(Mehmet bey) 20.000.000 BANKALAR(Abankası) 20.000.000 ------------------------------------------------ MENKUL KIYMETLER İşletmenin kar elde etmek amaçlı geçici bir süre elde tutmak için satın aldığı hisse senedi Tahvil yatırım fonu gibi varlıklara menkul kıymet denir. Hisse senedi : AŞ.’lerin hisseli komandit şirketlerin ve kooperatiflerin kanuni hükümlere Uygun olarak çıkarttıkları sermayeye katılma belgelerine hisse senedi denir.Nama yada Hamiline yazılı olabilir, devredilebilir.Hisse senedi sahipleri karpayı-temettü alır. Tahvil : İktisadi devlet teşekküllerinin kamu kuruluşlarının ve AŞ.’lerin borç para sağlamak Amacıyla çıkarttığı borç senetlerine tahvil denir.Nama yada hamiline yazılı olabilir, devredilir. Menkul kıymetler şu amaçlı satın alınırlar : - Kısa zamanda alıp satmak - Diğer şirket yönetimine katılmak - Riski dağıtarak devamlı gelir sağlamak - İş ilişkileri kurmak - Özel fonlar tahsis etmek *Menkul kıymetler alış bedelleri üzerinden kayıt edilir.Alındığında ilgili hesaba borç, satıldığında ilgili hesaba alacak kaydı yapılır.Alım-satım esnasında oluşan karlar Menkul Kıymet Satış Karları Hsb.na alacak, zararlar ise Menkul Kıymet Satış Zararları Hsb.na borç kaydedilir.
* Dönemsonunda hisse senetlerinde oluşan değer düşmeleri için karşılık ayırma zorunluluğu vardır.Ayırırken değer düşüklükleri dikkate alınır, artışlar dikkate alınmaz. Örnek: İşletme peşin olarak 100.000.000.TL.tutarında hisse senedi satın almıştır.YKY. ------------------------------------- HİSSE SENEDİ 100.000.000 KASA 100.000.000 -------------------------------------- Örnek: İşletme 100.000.000.TL.ye satın aldığı hisse senetlerini peşin 150.000.000.TL.ye Satmıştır.YKY. ----------------------------------------------------- KASA 150.000.000 HİSSE SENETLERİ 100.000.000 MENKUL KIY.SAT.KARI 50.000.000 -------------------------------------------------------
Örnek: İşletme daha önce 300.000.000.TL.ye satın aldığı hisse senetlerini 250.000.000.TL.ye Satmıştır.YKY. --------------------------------------------------------- KASA 250.000.000 MENKUL KIY.SAT.ZARARI 50.000.000 HİSSE SENETLERİ 300.000.000 ----------------------------------------------------------- Örnek: İşletmenin dönem içinde 100.000.000.TL.ye aldığı hisse senetlerinin dönemsonu borsa değeri 50.000.000.TL.dir.YKY. ---------------------------------------------- KARŞILIK GİDERLERİ 50.000.000 MEN.K.DEĞ.DÜŞ.KAR. 50.000.000 ----------------------------------------------- BORÇLU NAZIM HSB 50.000.000 ALACAKLI NAZIM HSB 50.000.000 ------------------------------------------------ 100.000.000.- 50.000.000 = 50.000.000 Örnek : X= 100.000 Y= 80.000 değerli hisse senetlerinin dönemsonu borsa değerleri ise şunlardır: X= 70.000 Y= 100.000 ise YKY.(Değer artışı dikkate alınmaz.) ---------------------------------------------- KARŞILIK GİDERLERİ 30.000.000 MEN.K.DEĞ.DÜŞ.KAR. 30.000.000 ----------------------------------------------- BORÇLU NAZIM HSB 30.000.000 ALACAKLI NAZIM HSB 30.000.000 ------------------------------------------------ 100.000.000.- 70.000.000 = 30.000.000 Örnek: İşletmenin Arı AŞ.ye ait 50.000.nominal değerli 1.000 adet hisse senedi vardır.Arı AŞ.hissedarlarına %50 kar payı dağıtacağını açıklamıştır. ------------------------------------------------------- DİĞER HAZIR DEĞERLER 25.000.000 Temettü-Kar payının tahakkuk kaydı İŞT.TEMETTÜ GEL. 25.000.000 -------------------------------------------------------- 50.000.* 1.000=50.000.000*%50=25.000.000 Örnek: Hisse senedi kuponları Arı Aş.ye verilerek 25.000.000.TL.temettü geliri tahsil edilmiştir. ------------------------------------------------------- KASA 25.000.000 Temettünün tahsil edilmesi DİĞER HAZIR DEĞERLER 25.000.000 -------------------------------------------------------- Örnek : İşletmenin elinde Arı AŞ.nin çıkardığı tahvillerden 80.000.000.TL nominal değerli %60 faizli 30.09.1999 faiz tarihli tahvil vardır.Arı AŞ.tahvil faizlerinden %10 gelir vergisi ve ondanda %10 fon payı ayırmış net tutarı 01.10.1999 da işletmeye ödemiştir. 80.000.000* %60 = 48.000.000 tahvil faizi 48.000.000* %10 = 4.800.000 gelir v.stopajı 4.800.000* %10 = 480.000 fon payı ------------------------------------------------------- 42.720.000 net faiz geliri ----------------------------------------------------- DİĞER HAZIR DEĞERLER 48.000.000 tahvil faizi tahakkuku FAİZ GELİRLERİ 48.000.000 ----------------------------------------------------- ------------------------------------------------------- KASA 42.720.000 tahvil faizi tahsil edilmesi PEŞ.ÖD.VER.VE FON. 5.280.000 DİĞ.HAZIR DEĞERLER 48.000.000 ---------------------------------------------------------
Örnek: Dönemsonu işletme elinde fazi başlangıcı 1 aralık faizi %80 olan 3 aylık 100.000.000.TL.değerinde hazine bonosu vardır.31 aralık itibariyle faiz ne kadardır.YKY. 100.000.000*80*31 ------------------------ = 6.794.520. 365 ------------------------------------------------- GELİR TAHAKKUKLARI 6.794.520. Bir sonraki yılın gelirin cari yıl tahakkuk kaydı FAİZ GELİRLERİ 6.794.520 --------------------------------------------------- BORÇLU NAZIM HSB 6.794.520 ALACAKLI NAZIM HSB 6.794.520 ----------------------------------------------------- Bu işlem dönemsonu ile ilgilidir.İlgili Hesabı kapatmak için yapılmıştır.
