YÜRÜTME BİÇİMİ AÇISINDAN : 1.Kesin alım yada satım 2.Repo ve Ters repo işl.
ZORUNLU REZERV ORANI ARASINDA TERS YÖNLÜ İLİŞKİ VARDIR
ZORUNLU REZERV ORNLARININ DEZ AVANTAJLARI *Para arz?da ince ayar yapılmaya elverişli değildir. *Zorunlu Rez. Oranının artması bankacılık sisteminin rezerv talebini ve faizleri artırır. *Z.R.Or.larının sık sık değişmesi Bankacılık sisteminde belirsizlik yaratacağı için likitite yönetimi güçle?ir.
**PARA POLİTİKASI ARAÇLARININ KULLANIMI 1970 TAR?HL? VE 1211 SAYILI T.C. MERKEZ B.NIN KANUNA GÖRE BELİRLENMİŞTİR.
1970-1987 Dönemi:
1.Açık piyasa işlemleri yapılamamıştır 2.Para Politikası aracı olarak reeskont politikası ve zorunlu rezerv politikası kullanılmştır.
3.M.B. kamu açıklarını finanse eden ve kalkınma Bankacılığı yapan bir kuruluş haline gelmiştir. 4.Farklılaştırılmış reeskont oranları uygulanmıştır. 5.Tercihli Munzam Karşılık oranı yöntemiyle selektif kredi politikası uygulanmıştır.
1987-1994 Dönemi : 1. Açık piyasa işlemleri yapılabilmiştir. 2.Selektif kredi işlemlerine son verilmiştir.
3. ılk kez M.B.para politikasını açıklamıştır. 4.Kullanılabilecek kısa vadeli avans miktarının belirlenmesine ‘’cari yıl bütçe ödeneklerinin’ değil ‘’cari yıl bütçe ödeneklerinde bir önceki yıla göre artışın’’esas alınacağı ilkesi benimsenmiştir.
2001 YILI MERKEZ BANKASI KANUNU DEGISIKLIKLERI
1.M.b.nın para ihraç etme yetkisini düzenleyen maddenin kapsamı daraltılmıştır.
2.Kur rejimi belirleme ve kur değerini tespit etme yetkisi M.B.na verilmiştir. 3.Hükümetle banka arasındaki ilişkinin başbakan aracılııi ile yürütüleceği ilkesi getirilmiştir. 4.M.B.na kamu yönetiminin her türlü müdahalesini önlemek amaçlanmıştır. Bu değişiklikler M.B. bağımsızlığını sağlamaya yöneliktir. 5.Ünite
AÇIK PİYASA İŞLEMLERİ: Merk.B.nın belirli tipteki menkul kıymetleri alıp satmasıdır. Böylece M.B. rezervleri Parasal tabanı, para arzının faiz oranlarını ve kredi koşullarını etkileyebilir.
M.B.BAĞIMSIZLIĞINI ARTTIRAN KRİTERLER Başkanın Uzun Süre Görevde Kalması Bütçenin hazırlanmasında aktif rol oynaması Kamu kesimine çıkan bütçenin sınırlandırılması L=M3Y+Repo hesapları+Varlığa dayalı menkul kıymetler+posta çekleri+Özel finans kurumlarındaki katkı payları+yatırım fonları Parasal Tabanın Etkileyicileri : Parasal Taban, Nakit tercih oranı,Vadeli Mevduat tercih oranı, zorunlu rezerv oranı
Açık Piyasa işlemleri: M.B. tahvil ve bono piyasasında devlete ait menkul kıymetleri alıp satarak para yaratmasıdır.
Merkez B. iki yolla rezerv sağlar : 1.Reeskont kredisi açarak 2. Tahvil alarak
Pasif = Bankanı n Fon kaynak yapısını ifade eder Aktif = Bankanın Fon Kullanım yapısını ifade eder Rezervler =Bankanın kasasındaki parayla, M.B. ve diğer bankalardaki vadesiz mevduatların toplamıdır. ÜNİTE- 7 DÖVİZ KURU HEDEFLEMESİ VE DÖVİZ KURUNA MERKEZ BANKASI MÜDAHALESİ Döviz kurunu ana hedef olarak kullanan para politikası stratejisinin özelliklerini, avantaj ve dezavantajlarını açıklamak Para politikasına yol gösteren ve kamuoyuna açıklanan değişkene hedef adı verilmektedir. Son yıllarda uygulanan para politikası stratejilerinde, nihai hedef olan fiyat istikrarına ulaşabilmek için ara hedef olarak kullanılan değişkenlerden (bu değişkenler genellikle nominal çapa olarak adlandırılmaktadır) bir tanesi döviz kurudur. Bu nedenle döviz kuru çapası dendiğinde aslında anlatılmak istenen, nihai hedefe (fiyat istikrarı) ulaşabilmek için ara hedef olarak döviz kurunun kullanılmasıdır. Döviz kurunun ara hedef olarak kullanılması, enflasyon oranını uluslararası ticarete konu olan mallara bağlayarak kontrol altında tutmaya doğrudan katkıda bulunmaktadır. Döviz kuru hedeflemesinin bir diğer avantajı, para politikasının yürütülmesini otomatiğe bağlamasıdır. Basitlik ve açıklık döviz kuru çapasının bir diğer avantajıdır. Özellikle uluslararası sermaye hareketleri önünde engel bulunmayan ülkelerde, döviz kurunun çapa olarak kullanılması durumunda, ülke içinde bağımsız bir para politikası izlenmesi olasılığı büyük ölçüde ortadan kalkmaktadır. Öte yandan, döviz kuru hedefi, çapa atılan ülkedeki şoklarında yerli ülkeye direkt olarak aktarılmasına neden olmaktadır. Bir diğer deyişle ülke, dış şoklara karşı açık hale gelmektedir. Döviz kurunun ara hedef olarak kullanılması, piyasalarda yerli paraya spekülatif atakları da cazip hale getirmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde döviz kuru çapasının daha sıkı bir şekilde yürütülmesini sağlayacak iki tür stratejiden söz etmek mümkündür. Son yıllarda gündeme gelen değişmeler, para kurulu oluşturulması ve dolarizasyon olarak isimlendirilmektedir. Para Kurulu: Yerli paranın karşılığının tamamıyla yabancı para olduğu, yerli paranın para karşısındaki değerinin sabitlendiği ve para otoritesinin bu kurdan gelecek tüm alış ve satış tekliflerini karşılamaya hazır olduğu bir uygulamadır. Para kurulu uygulaması, döviz kurunun ara hedefi olarak kullanıldığı stratejide mevcut olan şeffaflık ve hedefe bağlılık sorununu ortadan kaldırmaktadır. Dolarizasyon: Ülkedeki yerli para biriminin yerine resmi olarak güçlü bir para biriminin (ABD doları ve euro gibi) kullanılmasıdır. Dolarizasyon uygulamasının en önemli avantajı, artık yerli para diye bir kavram kalmadığı için spekülatif atak olasılığının tamamen ortadan kalkmasıdır. Merkez bankasının döviz piyasasına müdahalesini ve sterilize edilmiş müdahale ve sterilize edilmemiş yöntemlerinin özelliklerini açıklamak Merkez bankası belirlenen döviz kuru hedefini gerçekleştirebilmek amacıyla döviz piyasasına müdahale eder. Bu müdahale döviz piyasasına aktif olarak katılarak yabancı para ve yabancı para üzerine aktiflerin alınıp satılması şeklindedir. Merkez bankaları çoğu zaman, döviz piyasasına yaptıkları müdahalenin bankacılık sisteminin rezervlerini ve parasal tabanı etkilemesine izin vermezler. Bir merkez bankasının döviz piyasasına müdahale sonrasında, parasal tabanın değişmesine engel olması sterilizasyon olarak adlandırılır. Örneğin: TC Merkez Bankasının döviz rezervlerini azaltan döviz satış işlemiyle eşanlı olarak, açık piyasa işlemleri çerçevesinde, döviz satışına eşit miktarda yurtiçi varlık satın alması sterilizasyon işlemi olacaktır. Sonuçta, B=NDA+NFA (B: parasal taban, NDA: yerli para net varlıkları, NFA: yabancı para net varlıkları) eşitliği gereği, NFA azalırken NDA aynı miktarda artacağı için B değişmeden kalır. Merkez bankası döviz piyasasına müdahale etmesi sonucunda parasal tabanın değişmesine izin verirse bu müdahale, sterilize edilmemiş müdahale olarak adlandırılır. Örneğin: TC Merkez Bankası, döviz satış işlemiyle eşanlı olarak açık piyasada alım işlemine girişmezse, bankacılık sisteminin rezervleri ve parasal taban azalacağından, sterilize edilmemiş bir müdahale gerçekleştirilmiş olacaktır Merkez bankasının döviz piyasasına müdahale etmesinin döviz kuru üzerinde yaratacağı etkileri açıklamak Parasal yaklaşıma göre, döviz piyasasına yapılan müdahalenin kur üzerindeki etkisi, merkez bankasının yapılan müdahaleyi sterilize edip etmemesin bağlıdır. Merkez bankasının yabancı para cinsi varlıkları satması, sterilize edilmemiş müdahale durumunda, yurtiçi kredi hacminde dengeleyici bir artış söz konusu olmayacağı için,uluslararası rezervleri satış miktarı kadar azalır. Sonuçta azalan döviz rezervlerine (NFA) bağlı olarak piyasada döviz kuru da düşecek, yani yerli para değer kazanacaktır. Merkez bankası döviz piyasasına yaptığı müdahaleyi sterilize ederse parasal yaklaşıma göre, bu müdahalenin kur üzerine bir etkisi olmayacaktır. Portföy yaklaşımı sterilize edilmiş döviz piyasası müdahalesinin de döviz kuru üzerinde etkili olacağını savunmaktadır. Kısaca, merkez bankasının portföyünde bulunan yerli ve yabancı para cinsinden menkul kıymetlerin denge fiyatlarının ve döviz kurunun değişmesine neden olmaktadır. İktisatçılar bu süreci portföy dengesi etkisi olarak adlandırmaktadır. SORU VE CEVAPLAR 1. Yerli paranın karşılığının tamamıyla yabancı para olduğu, yerli paranın yabancı para karşısında değerinin sabitlendiği ve para otoritesinin bu kurdan gelecek tüm alış ve satış tekliflerini karşılamaya hazır olduğu bir uygulama türü hangisidir? Para kurulu 2. Fiyat istikrarını sağlamaya dönük stratejilerden hangisinde spekülatif atak olasılığı ortadan kalkar? Dolarizasyon 3. Merkez bankası yerli paranın yabancı para karşısında değer kazanmasını istediği bir durumda, döviz piyasasına müdahalesi ne şekilde olmalıdır? Merkez bankasının yerli para karşılığı döviz satması gerekmektedir. 4. Kullanıma göre parasal taban nasıldır? B=C+ER+RR 5. Kaynağına göre parasal taban nasıldır? B=NFA+NDA 6. Merkez bankasının döviz rezervlerini azaltan döviz satış işlemi ile eşanlı olarak açık piyasa işlemleri çerçevesinde döviz satışına eşit miktarda yurtiçi varlık satın alarak parasal tabanın değişmeden kalmasını sağlamak amacıyla yaptığı işlem hangisidir? Sterilizasyon işlemi 7. Merkez bankasının döviz satış işlemi ile eşanlı olarak açık piyasa işlemleri çerçevesinde döviz satışına eşit miktarda yurtiçi varlık satın alması sonucunda, ne gerçekleşmez? Net yurtiçi varlıklar (NDA), Net yurtdışı varlıklardaki azalış miktarına eşit miktarda azalır 8. Parasal yaklaşıma göre elde edilen döviz kuruna ilişkin eşitlik çerçevesinde, (diğer şartlar sabitken) yabancı ülkedeki fiyatlar azalırsa, ne gerçekleşmez? Döviz kuru düşer. 9. Portföy yaklaşımına göre merkez bankası piyasaya dolar ve dolar üzerinden menkul kıymet satışı yapıp, bunların karşılığında dolaşımdan yerli para çeker ve merkez bankası bu müdahaleyi sterilize ederse, ……………………………..? Yerli para değer kazanır 10. Portföy yaklaşımını savunduğu görüşlerden biri değildir? Portföy yaklaşımı sterilize edilmiş döviz piyasası müdahalesinin döviz kuru üzerinde etkili olmayacağını savunmaktadır. 11. Aşağıdakilerden hangisi döviz kurunun ara hedef olarak kullanılmasının dezavantajları arasında yer almaz? Para politikasının yürütülmesi otomatiğe bağlanır. 12. ....................., Ülkedeki yerli para biriminin yerine resmi olarak güçlü bir para biriminin (ABD doları ve euro gibi) kullanılmasıdır? Dolarizasyon 13. Aşağıdakilerden hangisi para kurulu uygulamasının avantajları arasında yer almaz? Bağımsız bir para politikası izlenmesi olasılığını arttırır. 14. Aşağıdakilerden hangisi dolarizasyon uygulamasının avantajıdır? Spekülatif atak olasılığını tamamen ortadan kaldırır. 15. Merkez bankasının ulusal paranın değerinde bir değişiklik yaratmak amacıyla yabancı para alıp satmasına ne denir? Döviz piyasası müdahalesi 16. Merkez bankasının elindeki yabancı para cinsinden varlıkların bir kısmını satarak piyasadan yerli para toplaması sonucunda, aşağıdaki değişikliklerden hangisi gerçekleşmez? TL/$ kuru yükselir. 17. Merkez bankasının net döviz rezervlerini ……………. İfade etmektedir? Net dışı varlıklar. 18. göre, aşağıdakilerden hangisi gerçekleşirse döviz kuru düşer? Merkez bankasının net dışı varlıkları (NFA) artarsa, 19. Merkez bankası döviz piyasasına müdahale etmesi sonucunda parasal tabanın değişmesine izin verirse bu müdahale, ……………………… olarak adlandırılır? Sterilize edilmemiş. 20. Merkez bankasının portföyünde bulunan yerli ve yabancı para cinsinden menkul kıymetlerin miktarlarını değiştirmesi, bu menkul kıymetlerin denge fiyatlarının ve döviz kurunun değişmesine neden olması süreci aşağıdakilerden hangisidir? Portföy dengesi etkisi 21. Parasal büyüklükleri hedeflemenin avantajları, aşağıdaki koşullardan hangisine bağlıdır? Parasal hedefle enflasyon arasındaki ilişkinin belirlenebilir olması. 22. 90lı yıllarda, parasal büyüklüklerin hedeflenmesine yönelik para politikası stratejisinin gözden düşmesinin nedeni nedir? Paranın dolaşım hızındaki dalgalanmaların parayla fiyat istikrarı arasındaki ilişkiyi zayıflatması. 23. Aşağıdakilerden hangisi, döviz kurunun ara hedefler olarak kullanılmasının avantajları arasında yer almaz? Uluslar arası piyasalarda, yerli paraya spekülatif atakları cazip hale getirmesi.
24. Aşağıdakilerden hangisi, dolarizasyon uygulamasının diğer stratejilerde bulunmayan dezavantajıdır? Senyoraj gelirinin ortadan kalkması. 25. Aşağıdakilerden hangisi, döviz piyasası müdahalesi tanımıdır? Merkez bankasının, ulusal paranın değerinde bir değişiklik yaratmak amacıyla yabancı para alıp satması. 26. Aşağıdakilerden hangisi merkez bankasının kullandırdığı kredilerden kaynaklanan net alacaklarını ifade etmektedir? Net yurtiçi varlıkları. 27. Hangi tip ülkelerde, döviz kurunun çapa olarak kullanılması, ülkede bağımsız bir para politikasının uygulanma olasılığını ortadan kaldırır? Uluslar arası sermaye hareketlerinin önünde engel bulunmayan ülkelerde 28. Parasal yaklaşıma göre merkez bankası, döviz piyasasına yaptığı müdahaleyi sterilize ederse aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? Kur etkilenmez. 29. Türkiye de 2001 şubatında merkez bankasının yabancı para satarak TL toplamaya başlamasının sonucu aşağıdakilerden hangisidir? Gecelik faizleri hızla yükseltmiştir. 30. Döviz kuru hedeflemesinde yerli para değer kazanıyorsa aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? Para arzı genişletilmelidir.
ÜNİTE-8 ENFLASYON HEDEFLEMESİ STRATEJİSİ Enflasyon hedeflemesi kavramını ve enflasyon hedeflemesine dönük para politikası stratejisinin temel özelliklerini açıklamak Enflasyon hedeflemesi, en azından teorik anlamda, yürütülmesi oldukça kolay bir stratejidir. Merkez bankası enflasyonun gelecekteki seyrini tahmin eder, enflasyona ilişkin bu tahmini değer hedeflenen enflasyon oranıyla karşılaştırılır, tahmin edilen enflasyon oranıyla hedeflenen enflasyon oranı arasındaki fark, para politikasının hangi yönde ve ne ölçüde değiştirileceğini belirler. Bir enflasyon hedefi, fiyatların izleyeceği seyir açısından, bir nominal çapa olanağı vermekte ve sabit döviz kuru çapasında olduğu gibi, kamuoyu tarafından kolayca anlaşılma gibi bir avantaja sahip olmaktadır. Ortaya çıkan şeffaflık, enflasyonist bekleyişlerin düşürülmesine destek olurken enflasyon konusunda arzulanan sonucun elde edilmesine de yardımcı olmaktadır. Yine sabit döviz kuru yada parasal hedefleme stratejisinde olduğu gibi, enflasyon hedeflemesi, kısa vadeli üretim canlanmaları sağlayacak, ancak zaman tutarsızlığı yaratacak politikalar izleme konusunda para otoritelerinin üzerindeki baskıyı da azaltmaktadır. Enflasyon hedeflemesi uygulamak isteyen bir ülkenin karşılaması gereken ilk gereklilik, para politikasının yürütülmesinde merkez bankasının bağımsız olmasıdır. Öte yandan, para politikasının yürütülmesi, ülke maliyesinin yapısal özellikleri tarafından belirlenmemeli yada kısıtlanmamalıdır. Enflasyon hedeflemesinin uygulanmasında ikinci ön şart, herhangi bir şekilde otoriteler tarafından bir diğer nominal değişkenin (örneğin; ücretler yada nominal döviz kuru) izleyeceği seyir yada buna ilişkin bir hedef düzeyi konusunda bir taahhütte bulunulması gerekliliğidir. Enflasyonun doğrudan hedeflemeye dönük bir para politikası stratejisinin nasıl yürütülebileceğini açıklamak Enflasyon hedeflemesi rejiminde para politikasının en önemli amacı, belirlenen enflasyon hedefinin başarılmasıdır. Diğer amaçlar, enflasyon hedefiyle uyumlu oldukları sürece göz önüne alınabilir. Enflasyon hedeflemesi rejiminde para ve maliye politikalarının amaçları arasında da somut bir ilişki söz konusudur. Para politikası, maliye politikasının enflasyonun geleceği üzerindeki etkilerini göz önüne almak, maliye politikası da enflasyon hedefini destekleyici olmak durumundadır. Enflasyon hedefinin tanımlanması, bu stratejiyi uygulayan ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. Söz konusu temel farklılıklar hangi fiyat indeksinin kullanılacağı, hedefin düzeyi ve enflasyon hedefinin bir aralık olarak mı yoksa belirli bir nokta olarak mı tespit edileceği hususlarıyla ilgilidir. Enflasyon hedeflemesine dönük para politikası stratejisinin gelişmekte olan ülkelerde uygulanabilirliği Gelişmekte olan ülkelerin bazılarında enflasyon hedeflemesi uygulamasına geçiş için gerekli ön koşulların açık bir şekilde yerine getirilemediği görülmektedir. Öte yandan gelişmekte olan ülkelerdeki araştırmalar, bazı istisnalar dışında, göstermektedir ki merkez bankalarının bağımsız bir para politikası izleme konusundaki çabaları senyoraj gelirine ağır şekilde bağımlılık, sığ finansal piyasalar ve narin bankacılık sistemi tarafından engellenmektedir.
SORULAR VE CEVAPLAR
1. Son yirmi yıldır izlenen aktivist para politikası uygulamalarının sonucuna bakılarak, para politikasının hangi amacı ön plana çıkarılmıştır? Fiyat istikrarı 2. Kısa dönemli Phillips eğrisinin yaratacağı üretimdeki yükselme yada işsizlikteki düşüş, uzun dönemde hangi kalıcı ekonomik soruna yol açar? Fiyat istikrarsızlığı
3. Merkez bankalarının büyük bir bölümü tarafından kullanılan nominal çapa, aşağıdaki değişkenlerden hangisiyle ilişki içinde değildir? Üretim hacmi.
4. Aşağıdakilerden hangisi, fiyat istikrarının sağlandığı bir ortamda, parasal büyüklüğün nominal çapa olarak kullanılmasının avantajları inde yer almaz? Dolaşım hızını arttırması . 5. Aşağıdakilerden hangisi, sabit döviz kuru rejiminin maliyetleri arasında değildir? Açık globalleşmiş sermaye piyasaları ortamında döviz kurlarında büyük ölçekli değişikliklere yol açmaz
6. Aşağıdakilerden hangisi, enflasyon hedeflemesinin dezavantajları arasında yer almaz? Üretim düzeyinin istikrarını korur. 7. İktisatçılar enflasyon hedeflemesiyle ilgili, hangi konuda uzlaşı içinde değildirler? Para kısa dönemde nötrdür, yani parasal genişleme sadece fiyatları etkiler.
8. Enflasyon hedeflemesinde ilk koşul merkez bankasının bağımsız olmasıdır. Bunun için, aşağıdaki koşullardan hangisi gerekli değildir? Kamu sektörünün sistematik olarak senyoraj gelirine bağlı olması. 9. Enflasyon oranını arttıran üretimi azaltan negatif bir arz şokunun bulunduğu bir ortamda, enflasyon hedefinin tutturulabilmesi için, nasıl bir para politikası gündeme gelir? Daraltıcı.
10. Aktivist para politikalarının kullanılmasına karşı tepkilerin gelişimi hangi iktisatçı tarafından atılan görüşe dayanmaktadır? Friedman. 11. Aşağıdakilerden hangisi para politikasının hangi yönde ve ne ölçüde değiştirileceğini belirler? Tahmin edilen enflasyon oranıyla hedeflenen enflasyon oranı arasındaki fark.
12. Tüm dünyada son yıllarda para politikasının temel amacı olarak yaygınlaşan unsur aşağıdakilerden hangisidir? Fiyat istikrarı. 13. Aktivist para politikalarının kullanılmasına karşı tepkilerin gelişimi, hangi iktisatçı tarafından atılan görüşe dayandırılmaktadır? Friedman.
14. Aşağıdakilerden hangisi bir parasal büyüklüğün nominal çapa olarak kullanılmasının avantajlarından değildir? Piyasalara geç sinyal vererek istediği politikayı uygulaması. 15. Aşağıdakilerden hangisi enflasyon hedeflemesinin avantajları arasında yer almaz? Üretim düzeyinin istikrarını göz ardı etmesiyle sorumluluğun azalması.
16. Aşağıdakilerden hangisi döviz kuru rejiminin maliyetleri arasında değildir? Döviz kurunun bağlandığı yabancı ülkede yaşanan şoklar karşısında yerli ülkedeki para politikası uygulanabilir. 17. Aşağıdakilerden hangisi, enflasyon hedeflemesinin dezavantajları arasında yer almaz? Üretim düzeyinin istikrarını korur. 18. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde enflasyon hedefi Maliye Bakanı ve merkez bankası governörü arasında ortak bir anlaşmayla belirlenmektedir? Kanada
19. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde enflasyon hedefi için bir tavan belirlenmektedir? İspanya. 20. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde enflasyon hedefi için tek bir oran belirlenmektedir? Finlandiya 21. Para politikasının yürütülmesinde enflasyon hedeflemesi tercih eden bir ülkenin karşılaması gereken ilk gereklilik aşağıdakilerden hangisidir? Merkez bankasının bağımsız olması.
22. Enflasyon hedefleri, genellikle yıllık olarak hangi enflasyon oranında merkezileşmektedir? %2 23. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde enflasyon hedefi için enflasyon oranında bir aralık belirlenmektedir? Finlandiya.
24. Aşağıdakilerden hangisi merkez bankalarının kendi seçtikleri araçları kullanmak anlamında, etkin bir bağımsızlığa kavuşmalarını sağlayacak reformlardan değildir? Kamu sektörünün senyoraj gelirinin arttırılması. 25. Aşağıdakilerden hangisi aktivist bir para politikası yerine para politikasının temel amacı olarak fiyat istikrarının kabul edilmesinin nedenlerinden değildir? Aktivist para politikasının paranın dolaşım hızını düşürmesi.
26. Philips eğrisi olarak bilinen ilişkiye göre, genişlemeci bir politikanın uygulanmasıyla aşağıdakilerden hangisi oluşmaz? Uzun dönemde düşük fiyat düzeyi gerçekleşir.
27. Aşağıdakilerden hangisi Aktivist para politikasına yönelik eleştirilerden değildir? Kısa dönemde reel ekonomik faaliyetler üzerinde olumlu etkisinin bulunmaması.
28. Aşağıdakilerden hangisi enflasyon hedeflemesinin özellikleri arasında yer almaz? Bir ülkenin bağımsız bir para politikası yürütmesine olanak tanımaz.
29. Aşağıdakilerden hangisi enflasyon hedefinde kullanılan TÜFE’ nin hesaplanmasında ortaya çıkan yanlılığın nedenlerinden değildir? Yeni malların indekse dahil edilmemesi. 30. Enflasyon oranından parasal olmayan belirleyicilerin etkilerini ayıklamak için kullanılan ölçüt aşağıdakilerden hangisidir? Çekirdek enflasyon oranı.
ÜNİTE-9 PARA TALEBİ TEORİLERİ
Klasik iktisat yaklaşımının para talebi konusundaki görüşlerini ve ekonomik istikrar açısından paranın taşıdığı önemi açıklamak Para talebiyle ilgili klasik görüş, para talebini belirleyen temel faktörün gelir olduğunu kabul eder.
Doğal olarak, gelir düzeyi yükseldikçe, ekonomik birimlerin ellerinde tutmak istedikleri para miktarı da artar. Klasik teorinin para talebine yaklaşımında iki farklı versiyondan söz etmek mümkündür: Fisher yaklaşımı ve Cambridge yaklaşımı.
Fisher yaklaşımı, elde para tutulmasını tamamiyle işlem amacına bağlar (yani paranın sadece mal ve hizmetleri satın alma amacıyla elde tutulduğunu kabul eder). Bir diğer deyişle Fisher yaklaşımında, para sadece bir değişim aracıdır. Cambridge yaklaşımındaysa para, bir değişim aracı olmasının yanında aynı zamanda servet tutma aracıdır.
J.M. Keynes tarafından geliştirilen makro ekonomik modelin temelini oluşturan likidite tercihi yaklaşımını ve Keynesyen teoride daha sonraki yıllarda gözlenen gelişmeleri açıklamak Keynes’e göre ekonomik birimler 3 amaçla para talep etmektedirler: İşlem amacı ile, ihtiyat amacı ile, spekülasyon amacı ile.
Söz konusu üç amacın bir araya getirilmesiyle elde edilen toplam para talebi, gelirin ve fiyatların doğru yönlü, faiz oranınınsa ters yönlü bir fonksiyonudur.
Faiz oranının para talebini etkilediği şeklindeki Keynesyen sonuç, paranın dolaşım hızının da sabit olmadığını ifade etmektedir. Bu nedenle Keynesyen analizde, para nötr değildir, ekonomik faaliyet hacmi üzerinde etkili olmaktadır.
2. Dünya Savaşı’ndan sonra iktisatçılar Keynesyen para talebi yaklaşımını daha ayrıntılı incelemişlerdir.
Faiz oranları, para teorisinde kritik bir role sahip olduğu için, bu araştırmaların üzerinde durduğu temel konu, faiz oranlarının para talebi üzerindeki etkisini daha somut olarak ortaya koyabilmektedir.
Monetarist iktisat yaklaşımının temelini oluşturan modern miktar kuramını ve iktisat politikaları açısından sonuçlarını açıklamak Friedman’a göre elde para tutmanın ardında yatan faktörler herhangi bir aktifin talebini etkileyen faktörle aynıdır.
Bu nedenle Friedman, bir aktife ilişkin talebi etkileyen faktörleri inceleyen portföy tercihi teorisini para talebine uygulamaktadır.
Portföy tercihi teorisine göre para talebi, bireylerin mevcut servetlerinin paradan beklenen getiriye oranla diğer aktiflerden beklenen getirinin bir fonksiyonudur.
Paranın getirisi sıfırdan farklı olduğu sürece, çeşitli aktiflerden beklenen nispi getirinin sabit kalması, reel para talebini belirleyen tek faktörün sürekli gelir olduğu sonucunu ortaya çıkarmaktadır.
Uzun dönemde beklenen ortalama gelirin bugünkü değerini ifade eden sürekli gelir, istikrarlı bir kavramdır.
Bu nedenle para talebi de istikrarlıdır. Para talebinin istikrarlı olmasıyla paranın dolaşım hızının da istikrarlı olmasıyla paranın dolaşım hızının da istikrarlı olduğu, yani önceden tahmin edilebilir olduğu sonucuna ulaşılmasına yol açar.
Son yıllarda yoğun biçimde tartışılan ardışık kuşaklar modelinin para talebi konusundaki görüşlerini açıklamak
Paranın değer muhafaza aracı olma fonksiyonunu esas alan, oldukça yakın tarihli, yeni bir teorik yaklaşım, ardışık kuşaklar (overlapping generations) yaklaşımıdır. Bu yaklaşımı savunanlar, parayı servet tutma ve serveti kuşaklar arasında aktarma aracı olarak kabul ederler.
Ardışık kuşaklar modeli, bir ekonomide, paranın varlığının gerekçesini ortaya koyarken, aynı zamanda, ekonomideki para talebine de açıklama getirmektedir.
Para arzı ve talebi fonksiyonlarının bir araya gelmesi sonucu, ekonomideki denge faiz oranının nasıl belirlendiği ve neden değiştiğini açıklayabilmek
Para piyasasında denge, bir diğer deyişle denge faiz oranı, para arzının para talebine eşit olduğu noktada belirlenecektir. Daha doğru bir ifadeyle para piyasası denge şartı Ms=Md olmasıdır.
Gelirde, fiyatlarda ve para arzında meydana gelecek artış ve azalışlar, piyasadaki denge faiz oranının da artmasına yada azalmasına neden olur.
Gelir, fiyatlardaki artış, denge faiz oranını arttırırken, bu faktörlerdeki düşüşler denge faiz oranının düşmesine yol açar. Öte yandan, para arzı artışları denge faiz oranını azaltırken, para arzındaki daralmalar denge faiz oranının yükselmesine neden olmaktadır.
SORULAR VE CEVAPLARI 1. Hangi yaklaşımda para talebi tamamen işlem amacıyla gerçekleşir? Fisher yaklaşımı
2. Keynesyen yaklaşımda faiz oranları normal düzeyin üstündeyse ekonomik birimler, aşağıdakilerden hangi durumun gerçekleşmesini beklerler? Tahvil fiyatlarının yükseleceğini 3. Keynesyen yaklaşıma göre gelir yada fiyatlarda meydana gelen artış, para talebi eğrisini nasıl etkiler? Sağa kaydırır 4. Keynesyen yaklaşımda faiz oranının para talebini etkilemesi, hangi ekonomik sonuca yol açar? Dolaşım hızının sabit olmaması
5. Keynesyen yaklaşımda, tahvil talebinin sıfıra inmesi halinde para talebinde meydana gelen değişiklik aşağıdakilerden hangisidir? Sonsuz olur 6. Friedman’a göre sürekli gelirin tanımı aşağıdakilerden hangisidir? Uzun dönemde beklenen ortalama gelir 7. Monetarist yaklaşımda, paranın getirisi sabitken tahvillerin getirisinin azalması, elde tutulan para miktarını nasıl etkiler? Artar
8. Elde mal tutmaktan beklenen getiri aşağıdaki değişkenlerden hangisi ile ölçülebilir? Beklenen enflasyon oranı 9. Keynesyen yaklaşıma göre, faiz oranındaki artışın para talebi üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir? Para talebi fonksiyonu üzerinde yukarıya hareket edilir 10. Fisher yaklaşımında paranın dolaşım hızı (V)=4 ise Cambridge yaklaşımında k değeri aşağıdakilerden hangisidir? 0.25
11. Aşağıdakilerden hangisi klasik görüş tarafından para talebini belirleyen temel faktör olarak kabul edilir? Gelir 12. Miktar teorisinin Fisher yaklaşımı esas alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur? Paranın getirisi sıfırdır
13. Değişim denklemi göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi fiyatlar genel düzeyini verir? P=(MV)/Y 14. Klasik miktar teorisinin Fisher ve Cambridge yaklaşımları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur? Her iki yaklaşımda da gelirin belirli bir oranı kadar para talep edilir
15. Keynesyen para talebi kuramına göre, paranın dolaşım hızı açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur? Paranın dolaşım hızı ve faiz oranları arasında pozitif bir ilişki vardır
16. Keynesyen yaklaşımda tahvil talebinin sıfıra inmesi halinde para talebinde ne gibi değişiklik gerçekleşir? Sonsuz olur 17. Keynesyen yaklaşıma göre gelir veya fiyatlarda meydana gelen azalış para talebi eğrisini nasıl etkiler? Sola kaydırır
18. Monetarist para talebi kuramına göre, para miktarı ile fiyatlar arasında istikrarlı bir ilişki kurulmasını sağlayan faktör aşağıdakilerden hangisidir? İstikrarlı bir gelir düzeyi 19. Aşağıdaki iktisatçılardan hangisinin geliştirdiği para talebi teorisi çoğu zaman Modern Miktar Teorisi olarak adlandırılır? Friedman
20. Enflasyonda bir artış yaşanırsa para talebinde ve denge faiz oranında ne gibi değişiklik gerçekleşir? Para talebi sağa kayar, denge faiz oranı yükselir 21. Aşağıdaki teorilerden hangisi reel para miktarı teorisi olarak da adlandırılmaktadır? Fisher’in para talebi teorisi 22. Cambridge’li iktisatçılara göre aşağıdakilerden hangisi servetin düzeyini belirleyen faktördür? Gelir 23. Klasik miktar teorisine göre paranın dolaşım hızı 2 iken para arzında meydana gelecek %50 oranındaki artış fiyatları hangi oranda arttıracaktır? %100
24. Klasik miktar teorisine göre para arzındaki değişikliğin yaratacağı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
25. Fisher’in Md=kPY olarak ifade edilen para talebi eşitliğinde yer alan k aşağıdakilerden hangisidir? Dolaşım hızının tersine
26. Fisher yaklaşımında paranın dolaşım hızı (V)=2 ise Cambridge yaklaşımında k kaçtır? 0.5
27. Konjonktürün genişleme dönemlerinde faiz oranlarının artmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? Tahvil arzının tahvil talebinden daha hızlı artması
28. Bir ülkede yaşanan enflasyonist ortam, diğer şartlar sabitken, para talebinin …………. Ve sonuçta faiz oranının …………… neden olur? Artmasına, artmasına
29. Diğer şartlar sabitken, aşağıdaki değişikliklerden hangisinin ortaya çıkması halinde para talebi artacaktır? Emlak fiyatlarında artış
30. Monetarist para talebi kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi para talebini etkileyen faktörler arasında yer almaz? Gayrisafi milli hasıla
ÜNİTE-10 KISA DÖNEMDE PARA-ÜRETİM İLİŞKİSİ VE PARANIN EKONOMİYE GEÇİŞ MEKANİZMASI
İktisat teorisinde en çok tartışılan konulardan birisi olan kısa dönemde para miktarı ve üretim hacmi ilişkisi konusunda çeşitli iktisat yaklaşımlarının görüşlerini açıklamak Para arzı artış oranı da konjonktür dönemi boyunca değişir.
Para arzı artış oranındaki dalgalanmalar konjonktüreldir. Yapılan araştırmalar, para arzının konjonktür dalgalanmalarından önce değişme eğilimi gösterdiğini ortaya koymuştur.
Keynesyen iktisatçılar, kısa dönemde para arzında, tüketim harcamalarında, yatırım harcamalarında, kamu harcamalarında ve net ihracatta gerçekleşecek artışların, vergilerde gerçekleşecek azalışların toplam talebi arttıracağını kabul etmektedirler.
Keynesyen iktisatçıların aksine, monetarist iktisatçılar, toplam harcama bileşenlerinde meydana gelecek değişikliklerin, kısa dönemde bile olsa, toplam talebi etkileyemeyeceğini savunurlar.
Monetarist iktisatçılar da tıpkı klasikler gibi, toplam harcamalardaki değişikliklerin temel nedeni olarak, para arzını kabul ederler.
Reel konjonktür teorisine göre, para arzında meydana gelen artış ve azalışlar, kısa dönemde bile, ekonomik faaliyetleri etkilememektedir.
Yeni klasik iktisatçılara göre, nominal para arzı değişikliklerinin kısa dönemde üretim üzerinde yaratacağı etki, söz konusu değişikliklerin beklenip beklenmemesine bağlıdır. Buna göre; para arzındaki beklenmeyen değişikliklerin nötr olmadığını söylemek mümkündür. Yeni Keynesyen modelde, para arzında beklenen değişmeler bile kısa dönemde, reel sektörü etkileyebilmektedir.
Ancak, beklenen para arzı değişikliklerinin üretim üzerindeki etkisi, beklenmeyen para arzı değişikliklerinin üretim üzerindeki etkisinden daha küçüktür. Paranın ekonomiye geçiş mekanizması yada parasal aktarma mekanizması kavramını ve neden farklı geçiş mekanizmalarının var olabileceğini açıklamak
Paranın ekonomiye geçiş mekanizması yada aynı anlama gelmek üzere, parasal aktarma mekanizması, para politikası önlemlerinden ekonomiyi etkileme biçimi ve kanalı olarak tanımlanabilir.
Para politikasının ekonomik faaliyetler üzerinde önemli ölçüde etkili olduğu konusunda, geniş bir görüş birliği olmasına karşın, bu etkilerin ortaya çıkma kanalları konusu pek net değildir. Farklı modeller para politikasının ekonomiyi etkileme kanalları ve yaratılan etkilerin büyüklüğü konularında farklı sonuçlara ulaşmaktadırlar.
Parasal aktarma mekanizmasıyla ilgili olarak, iktisat literatüründe geliştirilen ve daha sonraki modellere temel teşkil eden geleneksel aktarma mekanizmalarının, nasıl işlendiğini açıklamak
Keynes’e göre, para arzı ve talebi, birlikte, faiz oranını belirlemektedir. Faiz oranı değişiklikleri, yatırım harcamalarını, yatırım harcaması değişiklikleriyse üretim hacmi değişikliklerini belirlemektedir.
Monetaristlerin ortaya koyduğu aktarma mekanizmaları para ve diğer varlıklar arasındaki istikrarlı ilişkiye dayandırılmıştır. Para arzı değişiklikleri, faiz oranlarını etkilemese bile, portföy dengesini değiştirerek, ekonomik faaliyetler üzerinde doğrudan etkili olabilir.
Para politikasının tüketim, yatırım ve net ihracat harcamaları aracılığıyla ekonomiyi kısa dönemde nasıl etkileyebileceğini açıklamak Para politikasının tüketim harcamaları üzerindeki etkisi, birkaç kanaldan etkili olabilmektedir.
Bu kanallar arasında, faiz oran değişikliklerinin dayanıklı tüketim malı harcamalarında yarattığı etki, servet değişikliklerinin tüketim harcamalarında yarattığı etki ve portföyde yer alan varlıkların likidite derecelerindeki değişikliklerin dayanıklı tüketim malı harcamalarında yarattığı etki sayılabilir.
Para politikasının yatırım harcamalarını etkileyebileceği dört tür aktarma mekanizmasından söz etmek mümkündür: Faiz oranı, banka kredilerinin elde edilebilirliği, firmaları yeni hisse senedi çıkarmaya yöneltecek hisse senedi fiyat artışları ve bankaların kredi açma kararını etkileyecek hisse senedi fiyat değişiklikleri.
Para politikasının, ülkenin net ihracatı üzerindeki etkisi, yabancıların ve o ülke vatandaşlarının yerli ve yabancı finansal varlıkları tutma istekleri üzerindeki etkisiyle ortaya çıkar. Merkez bankası bu tür sermaye akımları aracılığıyla döviz kurunu ve net ihracatı etkileyebilmektedir.
Son yılların en popüler tartışması olan para kredi kanalı görüşlerinin önemini ve sonuçlarını açıklamak
Parasal aktarma mekanizmalarının bir kısmı, faiz oranı ve döviz kuru aracılığıyla toplam harcamaları etkilerken, bir kısmıda banka rezervleri ve banka kredileri aracılığıyla toplam harcamalar üzerinde etkili olmaktadır.
Bu aktarma mekanizmalarından ilk grubu oluşturanlar, para kanalı olarak adlandırılırken, ikinci grubu oluşturanlar, banka kredi kanalı olarak bilinmektedir.
Geleneksel para kanalı görüşüne göre, bankacılık sistemi bilançosunun pasifinden yararlanarak elde edilen parasal büyüklüklerle ilgili bilgi, para politikasının toplam harcamalar ve GSMH üzerindeki etkisi değerlendirebilmek için yeterlidir. Günümüzde birçok iktisatçı, banka bilançolarının aktif kısmında yer alan önemli bir kalem olarak, banka kredilerinin ekonomik faaliyetler üzerinde, para kanalından daha fazla etkiye sahip olduğuna inanmaktadır.
Kredi kanalı görüşü M1 yada M2 üzerindeki etkileri aynı olsa da menkul kıymetler alımıyla yaratılan parasal genişleme ile karşılaştırıldığında, banka kredilerinin artmasıyla yaratılan parasal genişlemenin ekonomik faaliyetler üzerinde daha güçlü bir etkiye sahip olduğunu savunmaktadır.
SORULAR VE CEVAPLAR 1. Keynesyen iktisatçılara göre, kısa dönemde, aşağıdaki faktörlerden hangisi toplam talebi arttırmaz? Vergilerdeki artış
2. Modern miktar teorisine göre kısa dönemde aşağıdaki faktörlerden hangisi toplam talebi etkiler? Para arzı
3. Kamu harcamalarındaki artış sonucu oluşan tam dışlama etkisi, hangi iktisatçılar tarafından öne sürülmektedir? Monetarist
4. Genişlemeci maliye politikası sonucu, toplam talebin hangi bileşeni artar? Kamu harcamaları
5. Reel konjonktür teorisine göre kısa dönem toplam arz eğrisinin konumu aşağıdakilerden hangisidir? Yatay eksene diktir.
6. Reel konjonktür teorisine, göre kısa dönemde, üretim hacminde gözlenen dalgalanmaların temel nedeni, aşağıdakilerden hangisidir? Geçici verimlilik şokları
7. Yeni Klasiklere göre, para arzındaki değişikliğin üretim üzerinde yaratacağı etki neye bağlıdır? Değişikliklerin beklenip beklenmemesine
8. Yeni Keynesyen yaklaşıma göre, para arzındaki değişikliklerin üretim üzerindeki etkisi, beklenmeyen değişikliklerin üretim üzerindeki etkisi ile karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur? Küçüktür
9. Tobin tarafından geliştirilen modelde, firmanın piyasa değerinin sermaye yenileme maliyetine oranı aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır? q değeri
10. Aşağıdaki banka bilançosu kalemlerinden hangisi, para kanalı görüşünde yer almaz? Menkul kıymetler
11. Keynesyen modelde, sıkı para politikasının uygulanması toplam talep eğrisini ne yönde değiştirir? Sola kaydırır
12. Monetarist yaklaşımda toplam talebi etkileyebilecek tek değişken aşağıdakilerden hangisidir? Para arzı
13. Yeni klasik iktisatçılara göre, beklenen para arzı değişikliklerinin milli gelir üzerindeki kısa dönem etkisi …………………………? Nötrdür
14. Keynes’in orijinal analizinde yatırım harcamaları hangi unsurlar tarafından belirlenir? Faiz oranı ve yatırımın marjinal etkinliği
15. Enflasyonu düşürmeye yönelik uygulanacak politikanın parasal aktarım mekanizması nasıl işleyecektir? M ↓→ i ↑→ I ↓→ Y ↓
16. Parasal aktarım mekanizmasına faiz oranları ve dayanıklı tüketim malı harcamaları kanalından baktığımızda faiz oranlarındaki artışın tüketimi azaltacağı sonucuna aşağıdakilerden hangisi ile ulaşabiliriz? İkame etkisinin gelir etkisinden büyük olması
17. Firmanın net değerinde (yani, “varlıklar- borçlar” değerinde) gözlenen ……….. ters seçim sorununun doğması olasılığını …………..? Artışlar / düşürür
18. Merkez bankasının, bankalararası piyasada yürüttüğü açık piyasa işlemleri çerçevesinde alım işlemleri yapmasıyla ortaya çıkacak aktarım mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
19. James Tobin tarafından geliştirilen yatırım teorisinde ki q ‘nun formülü aşağıdakilerden hangisidir?
20. Aşağıdaki görüşlerden hangisine göre ekonominin kısa dönem toplam arz eğrisi (AS) yatay eksene diktir? Reel Konjonktür
21. Aşağıdakilerden hangisi Monetarist iktisatçılara göre paranın ekonomiye geçiş mekanizmasını özetlemektedir?
M ↑→ i ↑→ I ↓→ Y ↓→ U ↑
22. Keynesyen analizdeki para politikasının toplam harcamalar üzerindeki etkisinin sınırlı kalacağını öne süren düşüncenin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? Yatırım talebinin faiz esnekliğinin düşük olması
23. Net değerde meydana gelecek …………….. ters seçim ve kötü niyet sorunlarının ortaya çıkma olasılığını ………………. Ve bankaların daha …………. Kredi vermesine yol açar? Artış / düşürür / fazla
ÜNİTE- 11 PARA VE ENFLASYON
Enflasyon kavramını öğrenerek, enflasyonun ekonomik birimlerin alacağı kararlar üzerinde nasıl etkili olduğunu açıklamak Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin yükseldiği ve paranın değer kaybettiği bir süreçtir. Enflasyon, bir kerelik bir olgu değil, süreklilik gösteren bir süreçtir ve bir kerelik fiyat artışıyla enflasyonu, birbirinden ayırmak, enflasyonla mücadeleyi anlama açısından son derece önemlidir.
Enflasyonun topluma yüklediği maliyetleri ve bu maliyetlerin nasıl belirlendiğini açıklamak Enflasyonist bir süreçte, fiyatları sık sık değiştirmenin getirdiği fiziki maliyetler söz konusudur. İktisatçılar, bu tür maliyetleri, mönü maliyetleri olarak adlandırırlar. Enflasyonist ortamlarda, elde daha az nakit tutarak, katlanılacak ilave maliyetler ise ayakkabı eskitme maliyetleri olarak adlandırılmaktadır.
Beklenmeyen enflasyonun ilk maliyeti, gelir dağılımında çarpıklığa neden olmasıdır. Öte yandan, beklenmeyen enflasyonun gelir dağılımında yol açtığı çarpıklar sonuçta, ekonomiye reel maliyetler yükler.
Enflasyon, toplumsal yozlaşmaya varabilen sonuçlar yarattığı için, sosyal açıdan arzulanmayan bir ekonomik olgudur.
Keynesyen ve monetarist yaklaşımlar çerçevesinde enflasyonla para miktarı arasında nasıl bir ilişki kurulduğunu açıklamak Monetarist analizde, toplam talep eğrisinin yer değiştirmesine neden olan tek faktör para arzıdır. Monetarist analize göre, hızlı bir enflasyonun temelinde yatan faktör hızlı bir parasal genişlemedir.
Keynesyen analize göre, sürekli artan para arzı, toplam arz ve toplam talep eğrileri üzerinde, monetaristlerle aynı etkiyi yaratır. İki yaklaşım arasındaki tek fark, Keynesyenlerin toplam arz eğrisinin yer değiştirme hızını monetaristlere göre daha yavaş olarak kabul etmeleridir.
Bir ülkede neden, enflasyon yaratacak bir para politikasının izlendiğini ve bu politikaların hangi tür enflasyonlara neden olduğunu açıklamak Yüksek istihdama ulaşmak amacıyla izlenen aktivist bir istikrar politikası, iki tür enflasyonun ortaya çıkmasına neden olabilir.
Bunlardan maliyet enflasyonu, negatif arz şokları yada işçilerin ücretleri yüksek düzeye çıkarmaları ve firmaların fiyattan mal satma istekleri nedeniyle ortaya çıkmaktadır.
Diğer enflasyon türünüyse talep enflasyonu oluşturmakta ve iktisat politikası kararlarını alanların toplam talep eğrisini sağa doğru kaydıracak politikalar izlemeleri durumunda ortaya çıkmaktadır.
Devlet, bütçe açığını iki şekilde kapatabilir: halka tahvil satarak yada para basmak olarak da adlandırılan para yaratarak. Halka tahvil satışı, parasal taban (ve dolayısıyla para arzı) üzerinde direkt bir etkiye sahip olmadığı için, toplam talep üzerinde de açık bir etkiye sahip olmayacak ve enflasyonist sonuçlar doğurmayacaktır. Bunun aksine, para basılması toplam talebi etkileyecek ve fiyat artışına yol açabilecektir.
Bir bütçe açığı, geçici değil sürekli bir nitelik taşırsa ve devlet, bu açığı halktan borçlanmak yerine para basarak finanse ederse bu bütçe açığı enflasyona neden olabilir.
Dezenflasyon sürecinin, neden maliyetli olduğunu ve bu maliyetlerin nasıl belirlendiğini açıklamak Uzun süreli enflasyon oranında düşüş yaşanan ortam, iktisatçılar tarafından dezenflasyon (disinflation) olarak adlandırılmaktadır.
Yeni klasik yaklaşıma göre, parasal genişlemede beklenmeyen düşüşlerle karşılaştırıldığında, beklenen düşüşler dezenflasyon maliyetlerini önemli ölçüde düşürür. Yeni klasik iktisatçıların önerdiği şok dezenflasyon politikası, hiperenflasyon yaşanan ülkeler için uygun olabilir.
Yeni Keynesyen iktisatçılar, şok politikalar yerine tedrici politikalar önermektedirler. Tedrici para politikası deyimiyle parasal genişlemenin yavaş yavaş ve istikrarlı bir şekilde düşürülmesi ifade edilmektedir.
Böylece, enflasyon yavaş yavaş düşerken, üretimdeki kayıplar da küçük ölçekli olacaktır. Yeni Keynesyen iktisatçılar tedrici dezenflasyon politikasının şok politikalara göre daha yavaş çalıştığını kabul etmekte, ancak, ekonomiye yüklenen toplam maliyetin daha düşük olacağını savunmaktadırlar.
SORULAR VE CEVAPLAR
1. Herhangi bir ekonomide bu yıla ait fiyat düzeyi 156, geçen yıla ait fiyat düzeyi 120 ise enflasyon oranı kaçtır? Enflasyon oranı= P1-P0 /P0 *100 Enflasyon oranı= 156-120 / 120 *100 = %30
2. Mönü maliyetleri ve ayakkabı eskitme maliyetleri, hangi tür enflasyon ortamında ortaya çıkar? Beklenen enflasyon
3. Beklenmeyen enflasyon artışından kimler zarar eder? Kredi verenler (alacaklılar)
4. Aşağıdakilerden hangisinde meydana gelecek bir değişme Monetarist iktisatçılara göre toplam talep eğrisinin yer değiştirmesine neden olmaktadır? Para arzı
5. Keynesyen yaklaşımda, arz şokları ve işçilerin ücretlerini arttırma çabaları, toplam arz eğrisini nasıl etkiler? Sola doğru kaydırır
6. Kamu otoritesinin, işsizliği düşük düzeye çekebilmek amacıyla ekonomide daha aktif rol üstlenmesi şeklindeki iktisat politikaları aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır? Aktivist
7. Karar alıcılar, doğal işsizlik oranının altında bir işsizlik hedefliyorsa ne yapmalıdır? Üretimi, doğal üretimin üzerinde gerçekleştirirler
8. Aktivist bir istikrar politikasının hangi tür enflasyona yol açtığı aşağıdakilerden hangisine bakılarak anlaşılır? Mevcut işsizlik oranının doğal işsizlikten yüksek yada düşük olması
9. Keynesyen analizde, aşağıdakilerden hangisi fiyat değişikliklerine gecikerek tepki verir? Toplam arz eğrisi
10. Herhangi bir devlet, bütçe açığını nasıl kapatır? Halka tahvil satarak yada para basarak
12. Herhangi bir ekonomide bu yıl ait fiyat düzeyi 150 geçen yıla ait fiyat düzeyi 120 ise enflasyon oranı kaçtır? 150 – 120 /120 *100 = % 25
13. Herhangi bir ekonomide yıllık enflasyon oranının %40, nominal faiz oranının %50 olduğu ve bankada 1 yıl vadeli 100 milyon liranız olduğunu kabul edersek. Bu veriler doğrultusunda vergi oranının %10 olması halinde vergi sonrası reel getiri ne olacaktır? %5
14. Reel faizlerin negatif olduğu bir ortamda aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez? Reel yatırımlar azalır
15. İktisatçılar, daha az nakit tutarak katlanılacak ilave maliyetleri …………. Olarak adlandırılmaktadırlar? Ayakkabı eskitme maliyetleri
16. Monetarist iktisatçılara göre para arzının sürekli artması sonucu aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir? Fiyatlar yükselir, yeni denge doğal üretim düzeyinde oluşur
17. Sürekli para arzı artışı olduğu bir ortamda Monetarist ve Keynesyen görüşler açısından bakıldığında aşağıdakilerden hangisi aralarındaki farklılığı ifade eder? Toplam arz eğrisinin yer değiştirme hızı
18. Uzun süreli enflasyon oranında düşüş yaşanan ortam, iktisatçılar tarafından ………. Olarak adlandırılmaktadır? Dezenflasyon
19. Yeni klasik önerilerinden, enflasyonun düşürülebilmesi için gelecekteki parasal genişleme ve enflasyon konusundaki beklentilerin ani bir şekilde (şok) ve bir kerede düşürülmesine ne ad verilir? Soğuk hindi
20. Elde para bulundurmanın maliyeti olan paranın fırsat maliyeti aşağıdakilerden hangisiyle ölçülür? Nominal faiz oranı 21. Ayakkabı eskitme maliyetlerinin gelişmiş ülkelerde gayri safi yurtiçi hasılanın ulaştığı oran yüzde kaçtır? %1
22. Herhangi bir ekonomide yıllık enflasyon oranının %60, nominal faiz oranının %70 olduğunu ve bankada 1 yıl vadeli 100 milyon liranız olduğunu kabul edersek. Bu veriler doğrultusunda vergi oranının %20 olması halinde vergi sonrası reel getiri % kaç olacaktır? -4
23. Enflasyonun söz konusu olmadığı bir ekonomide yıllık nominal faiz oranının %50 olduğunu ve bankada 1 yıl vadeli 200 ytl olduğunu kabul edersek. Bu veriler doğrultusunda vergi oranının %20 olması halinde vergi sonrası reel getiri kaç ytl olacaktır? 80
24. Negatif arz şokunun olduğu ve para arzının ortamda aşağıdakilerden hangisi arz şokunun net sonucunu ifade eder? Toplam arz eğrisinin yeri değişmez
25. “ Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur” ifadesini kullanan iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? Friedman
26. Aşağıdaki iktisatçılardan hangisi Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arası dönemde yaşanan hiperenflasyonları inceledikten sonra, artan kamu harcamalarının para yaratılarak finanse edilmesinin hızlı enflasyonu daha da hızlandırdığını belirlemiştir? Sargent
27. Yeni klasik yaklaşım “ parasal genişlemede ……… düşüşlerle karşılaştırıldığında, ………… düşüşler dezenflasyon maliyetlerini önemli ölçüde …………..” biçiminde özetlenebilir. Beklenmeyen – beklenen – düşürür 28. Yüksek istihdam hedefine sahip aktivist bir politika genellikle ne tür bir politika olarak adlandırılmaktadır? Uyumcu
ÜNİTE: 12 PARA POLİTİKASI TEORİSİ
Para politikasının yürütülmesinde aktivist ve aktivist olmayan yaklaşımları değerlendirerek merkez bankası kredibilitesinin önemini açıklamak Aktivist iktisatçılar (örneğin; Keynesyenler), ücret ve fiyatların uyum gösterme sürecinin son derece yavaş olduğunu kabul ederler.
Bu iktisatçılara göre, tam istihdama dönebilmek için, ekonominin son derece yavaş hareket etmesi, büyük üretim kayıplarına neden olacağı için, aktivist olmayan bir politikanın maliyeti yüksek olacaktır.
Aktivist olmayan ikti satçılar (örneğin; monetaristler) ücret ve fiyatların uyum gösterme sürecinin, aktivistlerin öne sürdüğünden daha hızlı olduğunu kabul etmektedirler.
Bu iktisatçılara göre üretim, doğal düzeye hızlı döneceği için, aktivist olmayan politika ekonomiye daha düşük maliyet bir getirecektir. Uyumcu olmayan bir politikanın başarılı olabilmesi için, bu politikanın kredibil (güvenilir)olması gerekmektedir.
Bir diğer deyişle iktisat politikası kararlarını alanların, toplum gözünde, enflasyona karşı savaştıkları konusunda kredibiliteye sahip olması gerekir.
Rasyonel bekleyişler yaklaşımının temel para politikası çıkarımlarını açıklamak Yeni klasik yaklaşımın, beklenen politikanın üretim dalgalanmaları üzerinde etkili olmaması şeklinde ulaştığı sonuç politika etkinsizliği önermesi olarak adlandırılmaktadır. Politika etkinsizliği önermesi, politika değişikliklerinin üretim üzerindeki etkisini reddetmektedir.
Eğer sürpriz (beklenmeyen) bir politika söz konusuysa toplam hasıla, bu politika değişikliğinden etkilenecektir.
Yeni klasik model, duruma göre yürütülen bir istikrar politikasının etkili olamayacağını ve aksine, ekonomi üzerinde arzu edilmeyen etkiler yaratabileceğini öne sürmektedir.
Karar alıcıların, duruma göre politika kullanma çabaları, sürekli değişen politikalara neden olabilir. Bu da belirlenemeyen politika sürprizlerine ve dolayısıyla toplam hasılanın doğal düzey etrafında dalgalanmasına yol açar.
Arzulanmayan bu dalgalanmaların önüne geçebilmek için, merkez bankası ve iktisat politikalarını oluşturan diğer birimler, duruma göre politika izlemeye son vermeli ve mümkün olduğu ölçüde az politika sürprizleri yaratmalı, yani, para politikasını bir kurala bağlamalıdır.
Rasyonel bekleyişleri esas alan modellerle geleneksel modelin, para politikasının yürütülmesi açısından farklılıklarını açıklamak Genişlemeci bir para politikası, beklenmeyen bir politikaysa üç model de kısa dönemde aynı etkiyi göstermektedir.
Geleneksel modele göre, kısa dönemde toplam arz eğrisi sabittir ve bu nedenle toplam arz eğrisinde bir değişiklik söz konusu değildir.
Diğer iki modele göreyse izlenen politika bir sürpriz niteliği taşıdığı zaman, beklenen fiyat düzeyi değişmeyeceği için, toplam arz eğrisi mevcut konumunda kalacaktır. Beklenen bir politikanın üç modelde yarattığı değişiklikse oldukça farklıdır.
Geleneksel model, beklenen ve beklenmeyen politikaların etkileri arasında bir ayırım yapmamaktadır. Geleneksel modele göre beklenen ve beklenmeyen politikalar, üretim ve fiyatlar üzerinde aynı etkiye sahiptir.
Yeni klasik model, beklenen ve beklenmeyen politikaları, kısa dönemdeki etkileri açısından birbirinden ayırmaktadır.
Beklenen politika, üretim üzerinde etkili olmazken, beklenmeyen politika etkili olmaktadır. Öte yandan beklenen politikanın fiyatlar üzerinde yarattığı etki, beklenmeyen politikanın etkisinden daha büyük olmaktadır.
Yeni Keynesyen modele göre ekonomi, geleneksel ve yeni klasik modellerin ara noktasında bulunacaktır.
Yeni Keynesyen modelde de beklenen ve beklenmeyen politikaların etkileri birbirinden farklıdır: Beklenen politikanın üretim üzerindeki etkisi, beklenmeyen politikanın etkisinden daha küçük olurken, beklenen politikanın fiyatlar üzerindeki etkisi, beklenmeyen politikaların etkisinden daha büyük olmaktadır.
SORULAR VE CEVAPLAR
1. Aşağıdakilerden hangisi, izlenen politikanın ekonomi üzerindeki etkisini gösterinceye kadar geçen süreyi ifade etmektedir? Etkinlik gecikmesi
2. Yürütme gecikmesi, hangi para politikası aracının yürütülmesi açısından önemsizdir? Açık piyasa işlemi
3. Aşağıdaki görüşlerden hangisine göre para arzındaki değişmelere ait etkinlik gecikmesi uzun ve değişkendir? Monetarist
4. Beklenenden daha büyük boyutlu genişlemeci bir para politikasının etkileri aşağıdakilerden hangisinde doğru olara verilmiştir? Üretim etkilenmez, enflasyon artar
5. Beklenmeyen bir politika söz konusu olduğunda, genişlemeci politika, kısa dönemde gelenekse, yeni klasik ve yeni keynesyen modelde nasıl bir etki gösterir? Hepsinde aynı etkiyi gösterir
6. Hangi politikaya göre ücret ve fiyat uyumu aracılığıyla çalışan ekonominin kendi kendini düzelten mekanizması çok yavaş çalışır? Aktivist
7. Kamu birimlerinin harcama alışkanlıklarını değiştirmek hangi tür gecikmede söz konusudur? Yürütme
8. Aktivist olmayan iktisatçılara göre, hangi ekonomik değişkenlerin uyum gösterme süreci hızlıdır? Ücret ve fiyatlar
9. İşçiler gelecekte izlenecek politikanın aktivist olacağını biliyorlarsa nasıl bir ücret politikası izleyeceklerdir? Yüksek
10. Aktivist olmayan bir politikanın en temel avantajı nedir? Enflasyona engel olması
11. Aktivist politika taraftarları hangi ekonomik değişkenlerin uyumu aracılığıyla çalışan ekonominin kendi kendini düzelten mekanizmasının çok yavaş çalıştığını öne sürerler? Ücret ve fiyat
12. Aşağıdakilerden hangisi aktivist politikaya göre toplam talep eğrisinin tam istihdamı sağlayacak noktaya hemen hareket etmesini önleyen gecikmelerden değildir? Fiyat gecikmesi
13. Aşağıdaki gecikmelerden hangisi belirli bir politika izleyebilmek için yapılması gereken yasal düzenlemeleri ilgili organlardan geçirinceye kadar geçen süreyi ifade etmektedir? Düzenleme gecikmesi
14. Aşağıdaki gecikmelerden hangisi izlenen politikanın ekonomi üzerindeki etkisini gösterinceye kadar geçen süreyi ifade etmektedir? Etkinlik gecikmesi
15. Hangi politika ücret ve fiyatların uyum gösterme sürecinin hızlı olduğunu kabul etmektedir? Aktivist olmayan
16. İşçilerin uyumcu politika mı, yoksa uyumcu olmayan politika mı izleneceği konusundaki bekleyişleri ücret belirleme süreci açısından önemli ise, hangi tür bir politika izlenmesi yönündeki gerekçeler daha güçlüdür.? Aktivist olmayan
17. Sadece geleneksel ekonometrik modellerin politika değişikliklerini değerlendirmek amacıyla kullanılamayacağını belirtmekle kalmayıp, halkın bu politika hakkındaki bekleyişlerinin politikanın yaratacağı değişiklikler üzerinde etkili olacağını da öne süren iktisatçı kimdir? Lucas
18. Para politikasının duruma göre değil kurala göre yürütülmesini savunan iktisatçılara göre para politikasının kuralı ne olmalıdır? Sabit bir parasal genişleme
19. Aşağıdaki modellerin hangisinde beklenen ve beklenmeyen politikalar üretim ve fiyatlar üzerinde aynı etkiye sahiptir? Geleneksel
20. Yeni klasik modelde en iyi anti enflasyonist politika (kredibil olduğu sürece) aşağıdakilerden hangisidir? Şok
21. Aşağıdaki gecikmelerden hangisi karar alıcıların yeni bir politika izlemeye karar verdikten sonra, ilgili politika aracını değiştirinceye kadar geçen süreyi ifade etmektedir? Yürütme gecikmesi
22. Aşağıdaki gecikmelerden hangisi elde dilen verilerin ekonominin gelecekteki seyri açısından verdiği işaretlerin, karar alıcılar tarafından tam olarak anlaşılmasına kadar geçen süreyi ifade etmektedir? Tanı gecikmesi
23. Vergilerde veya kamu harcamalarında değişiklik öngören bir yasal düzenlemenin gerçekleştirilebilmesi hangi tür gecikmede söz konusudur? Düzenleme gecikmesi
24. Aşağıdaki modellerin hangisinde “beklenen politikanın konjonktür üzerinde hiçbir etkisi yoktur, konjonktür açısından sadece beklenmeyen politika önemlidir” sonucuna ulaşılabiliriz? Yeni klasik
25. Yeni keynesyen modelde ………………… politikanın üretim üzerindeki etkisi ……………… politikanın etkisinden daha küçük olurken, ……………..politikanın fiyatlar üzerindeki etkisi …………………. Politikanın etkisinden daha ………………… olmaktadır? Beklenen – beklenmeyen – beklenen – beklenmeyen – büyük
26. Geleneksel modelde üretimdeki dalgalanmaları istikrara kavuşturmak için hangi tür politika yararlıdır? Aktivist
27. Geleneksel modele göre beklenen ve beklenmeyen politikalar hangi ekonomik değişkenler üzerinde aynı etkiye sahiptir?
Üretim ve faiz 28. Yeni klasik modelde beklenen politikanın konjonktür üzerinde hiçbir etkisinin olmamasıyla ortaya çıkan önerme ne olarak adlandırılmaktadır? Politika etkinsizliği
29. “Aktivist veya duruma göre para politikasının yol açtığı, genişlemeci para politikalarının kısa dönemde cazip görünmesine karşın, uzun dönemde olumsuzluklara neden olması” şeklinde özetlenebilecek sonuç aşağıdaki sorunlardan hangisidir? Zaman tutarsızlığı
