(Ü:1)GELİR VERGİSİYLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER
Gelir Vergisinin Niteliği: Gelir vergileri gerçek kişilerin gelirlerini;kurumlar vergisi ise ilke olarak kurumların kazançlarını vergilendirilir.Kişilerin ödeme gücüne ulaşabilmek için; Mükellefin gelirleri toplanır. En az geçim indirimi ve özel indirim uygulanır. Kalan tutara artan oranlı tarife uygulanarak mükelleflerin ödeme gücüne ulaşılır.
Gelir Vergisi Türleri:
a) Üniter Gelir vergileri: Kanunun kabul etmiş olduğu gelir unsurla4ından elde edilmiş olan tüm gelirler toplanır. Daha sonra sosyal indirimler düşülür.
b) Sedüler Gelir Vergileri: Vergi konusu olan gelirler çeşitli katogorilere ayrılarak her katogoride ayrı ayrı düzenlemeler içinde vergilendirilir.Her sınıfa ayrı ayrı vergi oranlarına tabidirler.
c)Birlerik Gelir Vergileri:Sedüler sistemin ortaya cıkardıgı bazı sakınları bir dereceye kadar giderebilmek düşüncesiyle geliştirilmiş olan bir uygulama biçimidir.Not:Bunlar içinde en uygun tür uniter gelir vergi sistemidir.
GELİR VERGİSİNDE MÜKELLEFİYET
Verginin Konusu: Gelir vergisinin konusu gercek kişilerin elde etmiş oldukları kazanc ve iratları yani gelirlerdir.
Geliri Tanımlayan Teoriler ve Türk Gelir Vergisinin Gelir Kabul Ediş Biçimi:Ülklemizde gelirin vergilendirlmesinde karma bir sistem uygunalmıştır.Yani Kaynak Teorisi ve Net artış Teorisine kabul edilmiştir.
a)Kaynak Teorisi:Emek,sermaye,doğal kaynaklar ve teşebbüs olarak bilinen üretim faktörlerinin bir veya bir kaçının üretim sürecine sokulması karşılığısürekli olarakelde edilendegerlerdir.
b)Net Artış Teorisi:Kişilerin sahip oldugu degerlerde artış yaratan her türlü fazlalıklar şeklinde tanımlanabilir.
Gelir Vergisine Göre Gelirin Özellikleri: Gelir Kişiseldir; Vergiye konu olan gelir gercek kişilerin elde ettigi gelirdir. Gelir yıllıktır. Gerli Gercektir; Gelirin tespiti, az veya cok bir muhasebe düzenini gerekli kılar. Gelir Safidir; Gelirin elde edilmesi için yapılan giderler, gayrisafi gelirden düşülür.
Mükellef:Üzerine vergi harcı düşen gercek veya tüzel kişidir.Mükellef Türleri ; Tam mükellefler ve Dar mükelleflerdir.
Tam Mükellef: a)Türkiye’de Yerleşmiş Sayılan veya Yerleşmiş Sayılanlar. b) Türkiye Dışında Bulunanlar.
Dar Mükellefler: Türkiyede Yerleşmiş sayılmayan ve ikametgahı olmayanlar dar mükelleflerdir.Türkiyede kazanc ve irat sahibi olmalıdırlar.Gelir türlerine göre elde edilme şartları şunlardır;
• Ticari Kazançlarda; Kazanç sahibinin Türkiye’de iş yerinin olması veya daimi temsilcisinin bulunması ve kazancın bu yerlerde veya temsilciler aracılıgı ile saglanması gerekir.
• Zirai Kazançlarda;Zirai Faaliyet Türkiye’de yapılmalıdır.
• Ücretlerde;Türkiye’ de yapılması veya yapılmakta olması veya trde degerlendirilmesi gerekmektedir.
• Gayrimenkul Sermaye İratlarında; Tr’de bulunması veya bu nitelikteki hakların TR’de degerlendirilmesi.