ÜNİTE 1 Yerel Yönetimler : Devlet sınırları içinde yerleşmiş irili ufaklı insan topluluklarının ortak ve yerel nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla belli bir hukuk düzeni içinde oluşturulmuş anayasal kuruluşlardır. Özel İdareler, Belediyeler, Köyler
Büyük Kentleri Boğulmaktan Kurtarmak için : Uydu Kentler, Cazibe Merkezleri, Sanayi merkezleri kurulması
Megapolis : Metropolü çevreleyen yoğun nüfuslu alan
Komün : Belli bir toprak parçası üzerinde toplu bir halde ve komşuca ilişkiler içinde yaşayan insanlardan oluşan doğal yerleşme birimi niteliğindeki topluluklardır.
Beşeri İhtiyaçlar : 1- Özel İhtiyaçlar : İnsanların fizyolojik varlıklarından 2- Kamusal İhtiyaçlar : İnsanların toplu halde yaşamalarından doğar.
Ekonomi Çeşitleri 1- Piyasa (Kapitalist) Ekonomi 2- Karma (İkili) Ekonomi 3- Sosyalist (Kumanda) Ekonomi
Piyasa Ekonomisi : Kar ve fayda maksimizasyonu sadece özel mallar için geçerlidir. Kar maksimizasyonu peşinde koşan firmaların kamusal mal üretmeleri mümkün değildir. Ancak yarı kamusal malların bu piyasalarda üretimleri mümkün olabilir.
Karma Ekonomi : Özel mallar esas itibariyle firmalar tarafından üretilir ancak bunların dışında da birtakım üretici birimleri oluşturulmuştur. Kamusal ve yarı kamusal malların üretiminde ise piyasa ekonomisinin kuralları geçerlidir.
Sosyalist Ekonomi : Üretim faktörlerinin mülkiyeti devlete ait olduğu için özel malların üretimi de dahil olmak üzere, tüm üretim devlet tarafından gerçekleştirilir.
Yerel Yönetimlerin Özellikleri : 1- Tüzel Kişilikleri vardır. 2- Ayrı bir bütçe ve malvarlığına sahiptir 3- Seçimle işbaşına gelen karar organları vardır. 4- Sınırlıda olsa özerkliğe sahiptir.
Merkezden Yönetim : Yasama, yürütme, yargıya ilişkin tüm yetkiler, kısaca kamu gücünün tamamı, merkezi bir otoritede toplanır ve her iş merkezden yönetilirse merkeziyetçi bir sistemin varolduğu anlaşılır.
Yerinden Yönetim (Ademi Merkeziyet) : Yerel nitelikteki kamu hizmetlerinin devletin tüzel kişiliği dışındaki kamu tüzel kişilerince gerçekleştirilmesi için bir kısım kamu güçlerinin daha az yetkili bir otoriteye transfer edilmek amacıyla merkezi otoriteden geri çekilmesi
Yerinden Yönetimlerin Özellikleri 1- Karar ve yürütme organları seçimle işbaşına gelir 2- Tüzel kişilikleri vardır 3- Özerktirler 4- Kendilerine özgü bütçeleri vardır. 5- Merkezi yönetimin idari vesayet denetimine tabidir.
İdari Vesayet : Anayasanın 123. maddesine göre yerel yönetimler kuruluş amaçlarına ters düşmeyecek bir biçimde ve yasalarda öngörülen sınırlar içinde merkzi yönetimin denetimine tabi tutulurlar. Hiyerarşik denetime oranla son derece gevşek olan bu denetime idari vesayet denir.
Esasta Yerinden Yönetimi benimseyen ülkeler : İngiltere ve İskandinav ülkeleri Ilımlı merkeziyeti benimseyen ülkeler : Fransa, İtalya ve Türkiye
Yetki Genişliği : Merkezden yönetimin bazı sakıncalarını giderebilmek için merkez tarafından kendi memurlarına bazı yetkilerin devredilmesidir.
Yerinden Yönetim Türleri 1- Siyasal Yerinden Yönetim 2- İdari Yerinden Yönetim
Montevideo Sözleşmesi Devleti: 1- Daimi bir nüfusu 2- Belirli bir ülkesi 3- Hükümeti 4- Diğer devletlerle ilişkiye girmeye yetkisi olmalıdır.
Siyasal Yapıları Yönünden Devletler 1- Üniter (Tekçi) Devlet 2- Konfederasyon 3- Federasyon
Üniter (Tekçi) Devleti : Siyasal yönden merkeziyetçiliği simgeler, bu tür devletlerde tek bir yasama organı ve tek bir yargı sistemi mevcuttur. İdari yetkiler merkezi yönetim tarafından kullanılır. Türkiye, Fransa, İngiltere, Yunanistan, Romanya, Macaristan ve Bulgaristan
Konfederasyonlar : Bir devlet birliğidir. Günümüzde hemen hemen hiç kalmamıştır. her birinin uluslar arası kişiliği mevcuttur.
Federasyonlar : Uluslar arası kişiliğe sahip olmayan federe devletlerin oluşturdukları bir devlet şeklidir. Federal devlet üstün yetkilere ve tek bir hükümete sahiptir. Siyasal yerinden yönetimin tipik bir örneğidir. Almanya, İsviçre, Hindistan, ABD
İdari Yerinden Yönetim : Bu sistemde yasama ve yargı konularındaki bütün yetkiler merkezi yönetime aittir.
İdari Yerinden Yönetim Çeşitleri: 1- Hizmet Yerinden Yönetim 2- Yerel Yerinden Yönetim
Hizmet Yerinden Yönetim : Belli bir kamu hizmetinin merkezin dışında bağımsız bir örgüte bırakılmasıdır. Üniversiteler, Ticaret Odaları
Yerel Yerinden Yönetim : Türkiye’de Belediyeler ve Köyler örnek olarak gösterilebilir.
Sonradan Denetim : Yerel yönetimlerin yetkili organlarının kararları önceden onaya sunulmaksızın yürürlüğü konulabilmektedir. Yetkili vesayet makamları ise ancak sonradan ve yasal süreler içinde ilgili yargı mercilerine itirazda bulunabilmektedir.
Önceden Denetim : Yerel yönetim işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi veya oluşturulması aşamasında talepte bulunabilmek, uyulmadığı takdirde de işlemi durdurmak ya da yerel yönetimin yapacağı işi onun yerine geçerek bizzat yapabilmek mümkündür. En çok imar mevzuatı ve bütçede etkin olarak uygulanmaktadır.
ÜNİTE 2
Kardinal Fayda (A.Marshall) : Bir malın azalan marjinal fayda eğrisi ile talep eğrisi özdeş olduğundan faydanın fiyatlarla ölçülmesi mümkündür. Bu izah tarzına göre bir malın fiyatı o malın faydasının yani sağlayacağı tatminin bir ölçüsüdür.
Ordinal Fayda (V.Pareto) : Faydanın rakamlarla ölçülemeyeceğini savunmuşlar. Bir malın talep edilmesi sadece o malın sağlayacağı faydaya değil, diğer malların faydalarına bağlıdır.
Pareto Optimumu : Bir toplumun üyeleri belli bir durumda bu durumu toplum üyelerinden her birinin sağladığı tatminde çoğalma yada azalma olmaksızın değiştirecek bir çözüm bulamadıkları sürece maksimum tatmini sağlarlar. Bir kimsenin durumu başkalarının durumunu bozmadan iyileştirilemiyorsa bu bir optimum durumun varlığını kanıtlar.
Kamu Ekonomisinin Görevleri ( Musgrave Modeline Göre) 1- Kaynak dağılımındaki etkinliğin sağlanması 2- Adil bir gelir dağılımının sağlanması 3- İktisadi istikrarın temin edilmesi 4- İktisadi büyümeyi sağlamak
Kamusal Mallar : İhtiyacı karşılayacak mal ve hizmetlerin bir kısmı bazı özellikleri gereği piyasada üretilemezler bunlar kamusal mallardır. Milli Savunma, Diplomasi ve İç güvenlik gibi, kamusal mal kavramı ile aynı anlama gelen toplumsal mallar, kolektif mallar, pür kamu mallar, sosyal mallar kavramları kullanılmaktadır.
Tiebout Etkisi : Bireyler tercih ettikleri vergileri ve hizmetleri sağlayan yerel ünitelerde toplanma eğilimi göstermelerine tiebout etkisi denir.
U.Hicks : Tatminkar bir yerel yönetimin büyüklüğü nüfusun tipine ve yoğunluğuna bağlı olarak muhtemelen ülkeden ülkeye değişir.
Yarı Kamusal Mallar ve Dışsallık : Sosyal ihtiyaçları karşılamaya yönelik kamusal nitelikli mallardan bazıları için tüketimden mahrum bırakılmama ilkesi geçerli değildir. Bunun sebebi bölünmezlik ilkesinin bu tür mallar için geçerli olmamasıdır. Örnek olarak Eğitim ve sağlık hizmetleri verilebilir.
Dışsallık : Bir üretim ve tüketim faaliyeti ile üçüncü şahısların fayda ve maliyet fonksiyonları etkileniyorsa dışsallık sözkonusudur.
Ulusal Düzeydeki Yarı Kamusal Mallar : Bazı yarı kamusal malların üretilmeleri ve tüketilmeleri dolayısıyla ortaya çıkan dışsallıklar ülkenin sıyasal sınırları içinde kalan bütününe yayılabilir. Yükseköğrenim ve koruyucu nitelikteki genel sağlık hizmetleri örnek olarak gösterilebilir.
Bölgesel Düzeydeki Yarı Kamusal Mallar : Su, kanalizasyon, park, mezarlık ve itfaiye hizmetleri
ÜNİTE 3
Merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasındaki mali ilişkiler iki yönlüdür. 1- Görevlerin bölüşülmesi 2- Kaynakların bölüşümü
Mali Tevzin : Denkleştirme, dengeleme, mali tevzin mali denkleştirme anlamına gelmektedir. Türk maliye literatürüne F.Neumark tarafından girmiştir.
H.Barthlemy : Merkeziyetçiliğin güçlü, ademi merkeziyetçiliğin ise özgür bir ülke yaratacağını ifade etmiştir.
Kaynak israfının nedenleri; 1- Aynı görevin hem merkezi yönetim, hem de yerel yönetim tarafından gerçekleştirmek istemesinden 2- Yetkinin açıkça belirlenmemesi halinde görevi, yönetimin yapısının özelliği dolayısıyla daha fazla kaynak kullanmak durumunda olan otorite üstlenebilir.
Kaynak Sapmaları : Literatüre ilk defa A.Marshall ile giren dışsallıkların varlığı bir yana tam rekabet ya hiç olmayan ya da ender olarak gerçekleşen bir durumdur. Dolayısıyla otomatik ve devamlı bir optimum düşünülemez.
Optimumdan Uzaklaşmak :Merkezi yönetim özellikle dışsallıkların olduğu durumlarda, kaynak transferleri politikasıyla bölgeler arasında düzenleyici bir rol ifa etmektedir. Aksi halde hizmetler ya ek*** ya fazla olur.
Milli Gelir – Milli Servet : Kamusal gelirler esas itibariyle milli gelirler ve milli servetten sağlanır. Milli Servete önemli ve devamlı bir kaynak olarak ancak savaş ve olağanüstü dönemlerde başvurulur. Modern kamusal finansman anlayışında kamu gelirlerinin temel kaynağı milli gelirlerdir. A.Mensel : Merkezi ve yerel yönetimler arasındaki gelir bölüşümü sorununa ilk bilimsel yaklaşım
U.Hicks : 1980’lere gelinirken karma ekonomilerde giderek bir merkeziyetçilik eğiliminin belirlenmesine karşın sosyalist ekonomilerde nisbi olarak bir ademi merkeziyet özleminin belirdiğini belirtmiştir.
H.Ritscl : Hizmet bölüşümü, mali tevzin için herşey den önce bir tarihtir demiştir.
ÜNİTE 4
Hizmetlerin Bölüşülmesi : 1- İktisadi Kriterler 2- Geleneksel ve Deneysel Kriter
İktisadi Kriterler : 1- Hizmet Faydasının Yayıldığı alan 2- Bölgesel Değerlendirilmiş Mallar 3- Hizmete olan talebin optimum düzeyde belirlenmesi 4- Dışsallıkların giderilmesi sorunu 5- Azalan vermler kanunu etkisi
Hizmetlerin Giderek Merkezileştirilmesinin Nedenleri : 1- Gelirin Merkezileştirilmesi 2- Teknikteki ve ulaştırmadaki Gelişmeler 3- Göçlerin sebep olduğu değişiklikler 4- Hizmetlerin alışılmamış boyutlara ulaşması 5- Yönetimin ve İşletmenin rasyonel esaslara göre düzenlenmesi zorunluluğu
Yerel Yönetimlerin Önemini Artıran Nedenler : 1- Refah artışının etkileri 2- Sosyal yapıdaki değişiklikler 3- Sosyal Kurumlaşmadaki değişiklikler
Merkezi Yönetim ile Yerel Yönetimler Tarafından Ortaklaşa Gerçekleştirilen Hizmetler : 1- Bayındırlık ve imar hizmetleri 2- Sağlık Hizmetleri 3- Eğitim Hizmetleri 4- Sosyal Yardım Hizmetleri
R.A.Musgrave : Değerlendirilmiş mal kavramını kullandı.
Mençester liberalizminin ortaya çıktığı 18. yüzyıldan Beverdige Raporunun düzenlediği yıllara kadar geçen dönemde fakirlere yapılan yardımlar lütuf olarak görülmüştür.
